باشد » « 17 » « به صورتى كه دوست و دشمن و مسلمان و غير مسلمان به آن اعتراف كردهاند » . « 18 » [ 5 ] رابعا : و آينده دليل قاطعى است كه حقيقت را بر همه آشكار خواهد ساخت ، و در آن هنگام عاقل و ديوانه شناخته مىشود ، كه آيا عاقل ابو لهب و دشمنان رسالتاند كه جاودانه گرفتار لعنت شدند ، يا رسول - صلّى اللَّه عليه و آله - و پيروان صادق و راستگوى او ؟
«
فَسَتُبْصِرُ وَ يُبْصِرُونَ
- پس به زودى خواهى ديد و ديگران نيز خواهند ديد . » به اعتبار همهء مقياسهاى مادّى و معنوى ، در آن هنگام كه آينده حقيقت را با خود خواهد آورد .
/ 203 [ 6 ] «
بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ
- كه كدام يك از شما فريب خوردهايد . » يعنى ديوانهايد ، « 19 » بدان سبب كه مفتون و فريفته شدن انسان به هر چيز دليل بر آن است كه از جز عقل پيروى مىكند ، چه شخص عاقل و خردمند در بليات و فتنهها شكست نمىخورد ، بلكه از آنها مىگذرد و بر آنها پيروز مىشود . پس معنى آن است كه در آينده خواهيد ديد كه چه كس ديوانه است و چه كس عاقل ، يا اين كه باء در « بأيّكم » به معنى « فى » است كه در اين صورت معنى آن است كه به زودى درخواهيد يافت كه شيطان ( مفتون از حق ) در او ساكن شده و او را از رؤيت آن بازداشته است و او را مثل خودش مفتون از حق ساخته است . و در نتيجه طرفى كه بر حق است ، هدايت را از پروردگارش دريافت مىكند و او همان رسول است ، و رسالت ، چنان كه نادانان چنان مىپندارند ، از تلقينات شيطان نيست ، بلكه رفتارهاى دشمنانهء ايشان با رسالت و رسول و بهتان بزرگ آنان چنين است . و به نظر من آمدن باء در اين جا ضرورى است ، بر خلاف نظر بعضى از مفسران كه آن را زائد
هامش
( 17 ) - همان منبع ، از ص 194 تا ص 294 .
( 18 ) - رجوع كنيد به كتاب المئة الاوائل تأليف دكتر مايكل هارت .
( 19 ) - المنجد ، مادهء فتن .