گفت : پروردگارا ! چگونه بايد چنان كه حق سپاس تو است سپاسگزارت باشم ، و هيچ شكرى نيست كه با آن به شكرگزارى تو برخيزم مگر اين كه توبه من آن را همچون نعمتى بخشيده باشى ؟ ! پس گفت : اى موسى : اين كه دانستى شكر كردنت نيز انعام من است ، چنان كه شايسته است سپاسگزار من شدهاى » . « 49 » [ 24 - 27 ] و هنگام انديشيدن در آيههاى 23 و 24 ، آنها را چنان مىيابيم كه به مهمترين سؤالات سرنوشت سازى كه بر قلب هر انسان خطور مىكنند پاسخ مىدهند : چه كس مرا آفريد و نعمتى را كه در آنم به من ارزانى داشت ؟ و چه كس ما را در زمين آفريد ؟ سپس بعد از دنيا چيست ، و مقدرات ما را به كجا مىبرند ؟ اين پرسشها و مانندهاى آنها بر اين تأكيد دارند كه شناخت آفريدگار مسألهاى فطرى در نزد هر انسان است ، و اگر جواب درست به آنها داده نشود ، هر چه زودتر آدمى دچار حيرت مىشود ، بدان سبب كه / 176 آنها پرسشهايى سرنوشت ساز است كه پاسخ دادن به هر يك از آنها شخصيت او ( فكر و رفتار و علاقههاى او ) را ترسيم مىكند ، به همان گونه كه آيندهء او را محدود مىسازد .
از آن روى كه قرآن نازل شدهء از جانب پروردگار انسان است كه او را آفريده و مىداند كه چه چيزها در نفس و محتويات قلب و سينهء او وسوسه مىكند ، آيات او به عنوان واقعيّت و درمانى براى آنچه در سينهء او مىگذرد آماده است ، تا از اين راه همهء قضايا و مشكلات خود را حل كند ، و اين آيات به حق تعبيرى از آن چيزها است كه در ضمير هر فرد وجود دارد ، و حاشا للَّه كه با وجود رحمان و صاحب لطف بودن نسبت به بندگانش آنان را در برابر اين گونه پرسشهاى بزرگ و خطير در حال حيرت رها كند تا گمراه شوند و به كفر و شرك بپردازند ، و پروردگار ما چنين مىگويد :
«
قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
- بگو كه او كسى است كه شما را در زمين آفريد و به او بازگردانده مىشويد . »
هامش
( 49 ) - همان منبع ، ج 13 ، ص 351 .