/ 174 و كافران در زندگى با تمام حواس و عقل و فهم خود راه نمىروند ، و هيچ چيز بهتر از اين دليل كار آنها نيست كه گوشهاشان از شنيدن موعظه باز مانده ، و خردهاشان از فهم حق و رسيدن به آن ، چنان كه خود و پروردگارشان از آنان توصيف كرده ، ناتوان شده است : «
لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها
- قلبهايى دارند كه با آنها چيزى نمىفهمند ، و چشمانى كه با آنها چيزى نمىبينند ، و گوشهايى كه با آنها چيزى نمىشنوند » ، « 44 » و تأكيدى بر اين مطلب است گفتهء خداى تعالى در تفسير معنى مكبّ :
«
قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ
- بگو كه او كيست كه شما را آفريد و برايتان گوش و چشم و قلب قرار داد ، و حال آن كه شما كمتر سپاسگزارى مىكنيد . » گفتهاند : شما شكر نمىكنيد مگر اندكى ، و به قولى : معنى اين است كه از ميان شما جز عدّهء كمى سپاسگزارى نمىكنند ، و هر دو معنى درست است . و شكر نعمت دو جنبه دارد .
اول : اين كه آدمى نعمتهاى خدا را در معصيت او به كار نبرد . همچون اين كه با گوش خود چيزى را بشنود كه شنيدن آن بر او حرام است همچون غيبت و دروغ و غناء ، يا با چشم خود به چيز ممنوعى همچون عرض و عورت مردم نگاه كند ، يا قلب خود را لانهء شيطان قرار دهد و آن را از گمانها و نيتهاى بد و انديشههاى گمراه كننده و نظاير اينها آكنده سازد .
و امام صادق - عليه السلام - گفت : « سپاسگزارى نعمت دورى گزيدن از چيزهاى حرام است » ، « 45 » و امام على - عليه السلام - گفت : « شكر هر نعمت پرهيز كردن از چيزى است كه خدا حرام كرده است » . « 46 » دوم : اين كه آنچه را كه خدا به او انعام كرده است ، در راه اطاعت از او و
هامش
( 44 ) - الاعراف / 179 .
( 45 ) - بحار الانوار ، جلد 71 ، ص 40 .
( 46 ) - همان منبع ، ص 42 .