متعال فضا را چنان براى پرواز مرغان آماده نمىساخت كه به آسانى در آن به حركت و پرواز درآيند ، آنها راهى براى آن پيدا نمىكردند و گرفتار مىشدند ، در صورتى كه پرواز آنها را از خطر نگاه مىدارد .
شايد كلمهء « فوقهم » در آيه انسان را برمىانگيزد تا به چالشى بپردازد و در آن بكوشد / 169 همچون مرغان در فضا به پرواز درآيد ، و اگر آدمى اين نمود جهانى را مورد مطالعه قرار نمىداد و از قوانين آن آگاه نمىشد ، اسرار پرواز را نمىتوانست اكتشاف كند و به ساختن وسايل مختلف پرواز و طيران بپردازد .
إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ
- او بر همه چيز بصيرت و آگاهى دارد . » به هر آفريدهء خود قدرتها و صفاتى عنايت مىكند كه با او و نقشى كه مىبايستى در زندگى داشته باشد ، سازگار است ، تا هر چيز به خودى خود و بنا بر هدف آن كامل باشد و آنچه را كه بدان نياز دارد پروردگار به او ببخشد ، و اين تأكيد بر حقيقتى است كه آيه از آن خبر مىدهد :
إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ
و از حقيقت و هدف از آفرينش آن خبر دارد و آن را متناسب با ديگر آفريدههاى خويش مىسازد .
شايسته است كه ما به اين امر ، در آن هنگام كه مرغى را به حال پرواز مىبينيم و همه چيز را مناسب با حركت آن در فضا مىيابيم ، توجه پيدا كنيم : حجم و بالها و تركيب بدن و خوراك و نوشاك و توالد و تكاثر او همه از چيزهايى است كه ما و ديگر افراد بشر از آنها با خبرند ، ولى دانشمندان و متخصصانى كه زندگى آفريدههاى متحرك يا غير متحرك خدا را مورد مطالعه قرار مىدهند ، هر چه از اين امور بيشتر معرفت پيدا كنند ، ايمان ايشان به دقت و ظرافت ساختههاى الاهى افزونتر مىشود .
بياييد تا به سخن امام جعفر صادق - عليه السلام - كه در گفتگويى با يكى از شيعيان خود ( مفضل بن عمر ) دربارهء دقت موجود در آفرينش پرندگان و حكمت آن داشته ، گوش كنيم و از حكمت صنع خدا بيشتر آگاه شويم :
« اى مفضل ! در پرنده و آفرينش آن تأمل كن كه چون مقدر بوده است كه