مىاندازد ، و اگر همچون آن كافران باشد كه نه به سخن حق گوش دهد و نه توانايى به كار انداختن خود را داشته باشد ، اين حقيقت را در دنيا به ايشان تعليم مىكند و در آخرت آنان را به آن معترف مىسازد ، و اشارهء ديگرى ما را به آن رهبرى مىكند كه آنان امور را بنا بر ظواهر و نمودهاى مادّى آنها ارزيابى مىكردند ، و چنان است كه گويى در دنيا تنها با چشمها و شكمها و . . . ى خود زندگى مىكنند و گوشها و عقلهاى ايشان از كار افتاده است ، در صورتى كه ارزش انسان به عقل و خرد او است . . . و اگر آنان از عقل خود بهرهبردارى مىكردند هرگز گمراه نمىشدند ، بدان سبب كه عقل موافق حق است ( 100 % ) . و امام صادق - عليه السلام - گفت :
« هر كس كه عاقل باشد ، دين دارد ، و هر كه دين داشته باشد ، به بهشت درمىآيد » ، « 29 » و نيز امام صادق - عليه السلام - گفت : « عقل چيزى است كه به وسيلهء آن رحمان پرستيده مىشود و بهشت بهرهء آدمى مىشود » ، « 30 » و امام على - عليه السلام - گفت : « جبرييل بر آدم - عليه السلام - فرود آمد و به او گفت :
اى آدم به من فرمان رسيد تا تو را مخيّر سازم كه يكى از سه چيز را برگزينى و دو تاى ديگر را كنار گذارى ، پس آدم گفت : اى جبرييل ، آن سه كدام است ؟ و او گفت : عقل و حيا و دين ، پس آدم - عليه السلام - گفت : من عقل را برگزيدم ، و جبرييل به حيا و دين گفت : دور شويد و او را به حال خود واگذاريد ، پس گفتند :
اى جبرييل ، ما فرمان يافتهايم تا در آن جا باشيم كه عقل در آن جا است ، و جبرييل گفت : خود دانيد ، و به آسمان عروج كرد » . « 31 » / 154 و رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله - گفت : « بندگان فردا در درجات بالا مىروند و به اندازهء خردهاشان به خدا نزديك مىشوند » ، « 32 » و كافران كه عقلى ندارند به چيزى دست نمىيابند ، بلكه در دركات عذاب به پايين نزول مىكنند . و غافل ماندن انسان از نقش عقل بزرگترين گناه
هامش
( 29 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 382 .
( 30 ) - همان جا .
( 31 ) - همان جا .
( 32 ) - همان جا .