دريدن نظم خدا است كه موجب عذاب مىشود . و اين آيه ارتباط محكمى با آيهء دوم سوره دارد كه در آن اين مطلب بيان شد كه حكمت آفرينش آشكار ساختن جوهر و ماهيّت انسان از طريق آزمودن با بليّهها است ، و كفر و عذاب صورتى براى شكست خوردن آدمى در قيام به نقش و واجبى است كه براى آن آفريده شده است ، و در نتيجه به جهنم سقوط مىكند .
«
وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ
- و بد سرنوشتى است ، » / 149 و مصير از صيرورت است يعنى آنچه خود را به سوى آن پيش مىبرد ، و ملاحظه مىشود كه خدا در اين سوره چهار بار با آوردن اسم رحمان دربارهء آن تأكيد كرده است ( در آيههاى سوم و نوزدهم و بيستم و بيست و نهم ) ، و چنان است كه گويى خداوند متعال مىخواهد در اين باره تأكيد كند كه ما را از آن روى آفريده است تا مشمول رحمت و بخشندگى خويش قرار دهد ، نه اين كه ما را با عذاب معذب سازد ، ولى اين خود ما هستيم كه در نتيجهء كفر ورزيدن به او عذاب را براى خود انتخاب مىكنيم ، و چنان نيست كه خدا رسيدن به آن سرنوشت بد را براى ما اراده كرده باشد . . . و آيا به چيز كافر مىشود و به كفر ورزيدن مىپردازد ؟ به آفريننده و روزى دهنده و بخشندهء زندگى و مالك همهء هستى و دارايى خود كافر مىشود ، و در مقابل نعمتهاى او با همين نعمتها به عناد و سرسختى در برابر او مىپردازد . . . با نعمت مال و نيرو و تندرستى و گوش و چشم و . . . و . . . ! و شايد اين همان چيزى باشد كه كلمهء « بربهم » الهام بخش آن باشد ، يعنى به او و به وسيلهء نعمتهاى او .
[ 7 - 9 ] قرآن با تفصيل بيشتر گفتار در موضوع عذاب را ادامه مىدهد و بعضى از صفات جهنم و اصحاب آن را در هنگام فرو افكنده شدن در آن بيان مىكند ، تا مگر اين غيب را به صورتى احساس كنيم ، و از سطوت خدا بترسيم . . .
پس صفات جهنم چيست ؟
نخستين صفت آن اين است كه - همچون يك گودال يا دره - ژرفاى عظيم دارد ، و اوّلين عذابى كه اهل جهنم در آن احساس مىكنند ، همين فرو افتادن از بالا