مناسبت خداوند متعال گفته است :
ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ
؟ و جواب از اين قرار است :
1 - براى تأكيد بر ضرورت اين امر كه انسان مىبايستى در پژوهش و مطالعه و تحقيق خود تمام توجه خويش را به جستجو معطوف دارد ، و به يك نگاه گذرا اكتفاء نكند ، بلكه بارها امر مورد مطالعه را از نظر بگذراند و آن گاه رأى خود را اظهار كند ، چه امكان آن هست كه در نگاه اول از بعضى از جنبههاى طرفى و دادهها غافل مانده يا به اندازهء كافى به تفكر نپرداخته باشد .
2 - شناخت درست و سالم جز از راه مقارنهء ميان چيزها حاصل نمىشود ، پس بر محقق لازم است كه بصر ( چشم ) و فكر خود را دو بار به كار گيرد ، يكى مربوط به چيزى است كه مقصود شناختن و تحقيق كردن دربارهء آن است ، و ديگرى به چيزى باز مىگردد كه در مقارنه با آن شباهت دارد يا متناقض با آن است .
3 - پژوهش دربارهء چيزى به صورت كامل با مطالعهء دو جنبهء آن ميسّر مىشود : يكى جنبهء مادّى ظاهرى ، و ديگرى جنبهء معنوى باطنى ، و جوينده نيازمند آن است كه يك بار با چشمش به مشاهدهء جنبهء نخستين بپردازد ، و بار ديگر به مطالعه و شناخت جنبهء دوم باز گردد .
4 - براى آن كه انسان بتواند در شناختهاى خود از نردبان تكامل بالا رود ، نيازمند به بازنگرى در چيزى است كه پيشتر در آن نظر كرده بود ، براى نقد يا تكميل آن ، كه بايد با نگاه انديشمندانهء تازهاى نظر كند و به يك نگاه و نگرش راضى نماند .
[ 5 ] چيزى كه تأكيدى براى نيازمندى آدمى به تجديد نظر در شناختهاى او به شمار مىرود ، اين است كه مجموعهاى از انديشهها و معتقدات نادرست ( اسطورهها ) وجود دارد كه فكر وى از آنها تأثير پذيرفته ، و اصلاح آن جز به تكرار بصر و بصيرت ميسر نمىشود ، و از جملهء آنها است تصورات وابستهء به نظام آسمان كه در آن شكافهايى كه شياطين از آنها به ملأ اعلى راه مىيابند و از قضا و قدر الاهى آگاه مىشوند ، و نيز اين پندار كه ستارگان مراكز مقدراتند ، و هر شخصى