مثلا ، وجود لوزتين سوراخ و شكافى در آفرينش انسان است ، و همين امرى بود كه چند سال پيش بعضى را بر آن مىداشت كه لوزتين را پس از به دنيا آمدن نوزاد ببرند و از بدنش خارج كنند ! يا اندامى در درون بدن به نام زائده كرمى شكل ( آويزه يا آپانديس ) ناميده شود ، و اين گونه افكار در مدتى از زمان در محيطهاى علمى وجود پيدا كند ، ولى پس از آن كه علم پيشرفت بيشتر حاصل كرد ، چيزى بر خلاف اين گونه پندارها كشف و بر متفكران معلوم شد كه اعتقادات پيشين پندارهايى برخاستهء از نادانى و شتاب ورزيدن در حكم و اظهار عقيده بوده است . و به همين سبب است كه قرآن به انديشيدن و نظر كردن مردمان در امور به صورت مكرر فرمان داده است :
«
ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ
- سپس به ديدن باز گرد و دوباره نگاه كن . » با هر چه مىتوانى در صدد يافتن تناقض و شكافها در آفرينش خدا باش ، بلكه آن را فرض كن و سپس براى اثبات آن به تلاش و كوشش بپردازد ، و ببين كه آيا مىتوانى به يافتن آن تناقض فرضى دسترس پيدا كنى ؟ هرگز . . . بلكه پيوسته به حقيقتى واحد دست مىيابى كه قرآن به آن اشاره كرده است ، و آن اين كه با انديشيدن دربارهء هر آفريده از آفريدههاى خدا «
ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ
- در آفرينش خدا هيچ تفاوت و تناقضى نمىبينى » و :
«
يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خاسِئاً وَ هُوَ حَسِيرٌ
- چشم بىرسيدن به نتيجه و حسرت زده به تو باز خواهد گشت . » و خاسئ به معنى رانده و دور افكنده است ، و اين كلمه را در مورد سگ و خوك به كار مىبرند ، و صاحب / 145 المنجد گفته است : خاسئ در مورد خوكان و سگان طرد شده گفته مىشود كه از نزديك شدن آنان به مردم جلوگيرى مىكنند ، « 19 » و چنان است كه انسان ، در آن هنگام كه چشمش را براى جستجوى عيبى در آفرينش خدا به گردش درمىآورد ، به زبان حال آفريدگان طرد و دور رانده مىشود ، و چنان
هامش
( 19 ) - المنجد ، مادهء خسأ .