سر راه صدقه است ، نهى كردن تو كسى را از منكر ( كار ناپسند ) صدقه است ، و پاسخ گفتنت به سلام صدقه است » « 92 » و از اين مجموعه خداوند بويژه وام را نام مىبرد . و اگر وام اجتماعى را كه هدفش رفع نيازمنديهاى مردم است بر ديگر انواع انفاق امتيازى است ، انفاق در جهاد ، از لحاظ درجه ، به مراتب از آن بالاتر و والاتر است ، و به نظر مىرسد تفاوت نهادن ميان انفاق پيش از فتح ( مكّه ) و پس از آن در قرآن اشاره به همين نوع از انفاق باشد ، زيرا هدف انفاق پيش از فتح مكّه برپاداشتن و استقرار حكم خداوند بود در حالى كه هدف انفاق پس از آن فتح ، ساختن جامعه بود .
«
وَ أَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً
- و به خدا وامى نيكو ( قرض الحسن ) دادند ، » يكى ( از مفسّران ) گفت : « يعنى ، و با صدقه و خرج كردن در راه خدا ، جلّ جلاله به او وام دادند . از حسن « 93 » نقل است « يعنى هر چه در قرآن از انواع قرض الحسن آمده همان تطوّع و تقديم داوطلبانه است » ( و ) گفتهاند : يعنى كار نيك و عمل صالح از صدقه و جز آن محض رضاى خدا و صادقانه ( و ) گفتهاند : يعنى براى بزرگداشت كلمهء حق و درهم شكستن پايههاى باطل در راه خداى تعالى انفاق كنيد ( سپس افزود ) : من گويم : اين تفسير اخير بر حسب اصول اظهر ( آشكارتر و مستندتر ) است و بيشتر مفسّران بر آناند « 94 » و همراه با رواياتى كه پيشتر در معنى وام ( قرض ) مندرج در آيهء ( 11 ) كه پس از سخن گفتن از انفاق / 69 و پيكار و فتح آمده ، اين معنى را تأكيد مىكند .
«
يُضاعَفُ لَهُمْ
- براى ايشان دو چندان كند . » اين بركتى است از جانب خدا ، زيرا تضامن اجتماعى ثروت را به گردش
هامش
( 92 ) - بح ، ج 75 ، ص 50 .
( 93 ) - ظاهراً مراد امام حسن عليه السلام است ولى چون نقل از تفسير البصائر بوده در متن ، نظير اصل ، عيناً فقط « الحسن » آمده كه الف و لام تعظيم آن نيز در فارسى ساقط مىشود . براى حفظ امانت ، ضبط متن و اصل در ترجمه مراعات شد - م .
( 94 ) - تفسير البصائر ، ج 44 ، ص 97 .