با دگرگون شدن مقايسه مىكند و مىسنجد و از ديدگاه توانمنديها و ارادهء شخص خود مىنگرد و مىبيند كه دشمنان به شماره و ساز و برگ و تجربه از او بيشترند و نتيجه مىگيرد كه براى او ممكن نيست با امكانات محدود خود بر آنان پيروز شود ، و اين نتيجهگيرى بذر نوميدى و فرار از پيكار را در نفس او مىكارد و بسا كه او را به بازگشت از راه و تسليم شدن به واقعيّت عملى بكشاند و اين خطايى است خطرناك و بزرگ كه بايد با توكّل و پشتگرمى به خداوند و اعتماد به ياورى او ، چارهاش كرد ، زيرا خداست كه زمين را پس از مرگش زنده مىكند و كسانى را كه به سوى اين هدف در تكاپو و جنبش هستند با ارادهء مطلق خود كه هيچ چيز آن را باز نمىدارد و ناتوان نمىكند ، يارى مىدهد و پيروز مىسازد .
دوم : زمين با كسانى كه بر آن زندگى مىكنند در زير سايهء حكومتهاى ستمگر مرده است ، و اين حكومتها دلهاى مردم را به وسيلهء گمراه سازى مىميرانند ، و براى هيچ كس احترامى در مال و ناموس و خونش باقى نمىگذارند ، «
وَ إِذا تَوَلَّى سَعى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيها وَ يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الْفَسادَ
« 86 » - پس چون از نزد تو بازگردد ، مىكوشد كه در زمين فساد كند و كشتزارها و دامها را نابود كند ، و خدا فساد را دوست ندارد . » سپس حكومتهاى ستمگر نيروهاى ملل را در جهت نابودى و ويرانى زمين مىكشانند و آتش جنگها را به خاطر طمعهاى پست خود برمىافروزند ، آن گاه مردم را به عنوان فدا شوندگان و قربانيان آن پيش مىرانند .
براى آن كه يكى از معانى مرگ در زير سلطهء حكومتهاى جائر را دريابيم كافى است نظرى زودگذر به نظام استكبارى حاكم بر جهان امروز و انبارهاى جنگ افزارهاى ويرانگر آن بيفكنيم كه كافى است بيش از 200 بار زمين را ويران كند ، و در نظر آوريم كه همين نظام ستمگر است كه اكنون بذر بيم و هراس را در تمام جهان مىكارد . هم چنان كه ثروتهاى مردم را مىمكد و جذب مىكند و آنان را از بهرهجويى از آن در راه پيشرفت و آسايش خود بازمىدارد !
هامش
( 86 ) - البقرة / 205 .