پديد آمد ، با دادن اميد بيشتر به خداوند و اعتماد به دو و توكّل بر او ، به درمان و علاج نوميدى بشتابند .
اين آيه كريم را تأويلى است كه به زندگى معنوى زمين مربوط مىشود و معنى آن گسترش عدل و صلح در اقطار و سرزمينها است ، و پيداست كه خداوند زمين را - بر حسب اين معنى - آن گونه كه بدان بر حسب معنى اوّل به وسيلهء باران زندگى مىبخشد ، زنده نمىكند ، بلكه به دست بندگان صالح و شايستهء خود احيا مىكند . ولى پرسش اين است كه با چه وسيلهاى زمين را ( بدين معنى ) زنده مىكند ؟ خداوند فرشتگان دلير و نيرومند و سختگير و تندخو را نمىفرستد كه نظامهاى فاسد را نابود كنند يا زمين را از پليدى و آلودگى آنها پاك سازند ، بلكه زمين را مطابق با روشها و سنّتهايى كه هستى را بر اساس آنها سرشته است زنده خواهد كرد ، زمين را به وسيلهء اهل آن از مؤمنان مجاهد و كوشنده ، و رهبريهاى صالح و شايسته كه عهدهدار جهاد در راه بر پا كردن حكومت حق و عدل در اقطار آباد جهان مىشوند ، زنده مىكند . امام باقر ( ع ) گفت : / 63 « خداى تعالى به وسيلهء آن قايم ( زمين را ) پس از مرگش زنده مىكند ، و مراد از مرگ زمين كفر اهل زمين است ، و كافر مرده است . » « 82 » و امام حسين ( ع ) گفت : « از ما دوازده مهدى باشد ، نخستين آنان امير مؤمنان على بن ابى طالب است و آخرين آنان نهمين نسل از فرزندان من ، كه همو قايم به حق و راستينى است ، خدا به وسيلهء او زمين را پس از مرگ آن زنده مىكند ، و به دست او دين حق بر تمام دينها پيروز مىشود گر چه مشركان نپسندند و خوش ندارند . » « 83 » اين وعدهء الهى بدان معنى نيست كه ما ميان خود و تحقق آن فاصله افكنيم و باز ماندن از تكاپو و آرزوهاى دروغين دل را چون پهنهاى گسترده حايل قرار دهيم ، زيرا بر پا داشتن عدل از مسئوليتهاى قايم ( ع ) بتنهايى نيست بلكه به موجب نصّ
هامش
( 82 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 242 .
( 83 ) - همان مأخذ ، ص 234 .