اين است : چگونه انسان خود را به فتنه مىافكند ؟
در پاسخ گوييم : هنگامى كه انسان مىخواهد نسبت به پروردگار خود مخلص باشد و از گمراهى و انحراف به دور ماند ، واجب است كه از گمراهههاى فتنهها و هر جا كه در مظانّ آن است دورى جويد ، پس بدان جايها وارد نمىشود و با آنها همكارى و دمسازى نمىكند ، و براستى چنان خواهد بود كه امير مؤمنان ( ع ) مىگويد : « در هنگام فتنه چون شتر دو ساله باش ، نه پشتى كه بر آن نشينند و نه پستانى كه شيرش بدوشند . » « 55 » پس در سرزمينهايى كه فتنهها در آنها آدمى را گرفتار مىكند و به خاك مىافكند يا در آنها انسان به چنگ ستمكار مىافتد ، سفر نمىكند ، و كتابها و مجّلاتى را كه موجب گمراهى او مىشود و رق نمىزند / 45 و در كشمكشهاى سياسى و اجتماعى كه به دين او زيان مىزند مداخله نمىكند ، و امام على ( ع ) گفته است : « به درون فتنهاى كه بر سر راهتان قرار گرفته و بدان رو كردهايد وارد نشويد ، و از راههاى فتنه خيز كناره كنيد و ميانهء راه را براى آن آزاد گذاريد ( تا فتنه بىگزندى به شما به راه خود رود ) » ، « 56 » و اين است حال مؤمن . وى به خاطر دين خود احتياط مىكند و بر روى زمين چنان رزمندهاى راه مىرود كه گويى از ميدانى مين گذارى شده عبور مىكند ، اما منافق و كافرى كه در جستجوى غنيمتهاى دنيايى است وارد فتنهها مىشود و تا پايان به عمق آنها فرو مىرود ، زيرا براى به دست آوردن دنيا لَهلَه مىزند ، دنيايى كه آيهء بيستم همين سوره متاع فريب آن را بيان مىكند .
«
قالُوا بَلى وَ لكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ
- گويند آرى ، امّا شما خود را به فتنه افكنديد . » يعنى به ارادهء خود خويشتن را به فتنه افكنديد ، و هدفتان سرگرمى و بازى و زيور و فخر فروشى و افزون نمايى به يكديگر در خس و خاشاك و اندك مال دنيا و
هامش
( 55 ) - نهج ، ( كلمات قصار ) ، حكمت 1 .
( 56 ) - غرر الحكم ، جزء 6 ، ص 2980 .