پيامبر ( صلّى اللَّه عليه و آله ) آمد و گفت : « اى پيامبر خدا اگر عزم كشتن او كردهاى ، به من بفرماى تا آن كس كه سر او را نزد تو بياورد من باشم ، به خدا سوگند كه قبايل اوس و خزرج دانستهاند كه من نكوكارترين فرد آنان نسبت به پدر خود هستم » . « 19 » و اين تصويرى است از تحوّل تمدّن آفرين جديد و طغيان قانونمندى نو عليه قانونمندى كهنى كه در آن رابطهاى نزديكتر از علاقهء پسر به پدر نيست .
از خود مىپرسيم : چرا آيهء پيشين به اين عبارت پايان يافت كه منافقان «
لا يَفْقَهُونَ
- نمىفهمند » ، در حالى كه اين آيه چنين پايان مىيابد كه آنها «
لا يَعْلَمُونَ
- نمىدانند » ، پاسخ اين است كه : شناخت قوانين اقتصادى و اين كه مال در نتيجه كوششهايى به دست مىآيد كه خزاين خدا را در زمين بيرون مىآورد ، نياز به فقه دارد كه همان فهم ژرف است ، در حالى كه شناخت قوانين اجتماعى و از جمله آنها تبديل شدن ارزشها نزد مردم به چنان فهم ژرفى نياز ندارد ، بلكه هر كسى مىتواند آن را بداند . و بدين گونه اين آيه فقه ( فهم ژرف ) منافقان را نسبت به قوانين اقتصادى نفى مىكند ، و سپس علم ( و آگاهى ) آنها را ( كه كمتر از فقه است ) حتى از فهم تحوّلات اجتماعى نفى مىكند .
[ 9 ] و از آنجا كه منافقان مىكوشند روح مادّى ( و مال پرستى ) را در اجتماع رسوخ دهند و در نتيجه اجتماع را به سود جنگ اقتصادى سياسى خود بر ضد اسلام و رهبرى مكتبى بكشانند ، در قرآن مىيابيم كه ارزشهاى معنوييى را كه از ايمان به آخرت الهام مىگيرد در ضمير امّت رشد مىدهد تا در دامهاى نفاق نيفتد و نقشههاى منافقان بر ضد اسلام شكست بخورد . دعوتى كه در شرايط سختى و جنگ اقتصادى از مؤمنان مىشود مرادش به صورتى بزرگتر توانگران ايشاناند ، زيرا آنان به پرسش گرفته خواهند شد و رسالت با اين گونه از مبارزه چنين مقابله مىكند كه آنان را به تحمّل مسئوليت در تقويت رهبرى و دولت و امّت اسلامى به انفاق و تأمين هزينهء بيشتر وادارد و برانگيزد ، و اين امر ممكن نمىشود مگر با پرواز انسان در آسمان ذكر
هامش
( 19 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 334 .