نمودار است و سبب اصلاحى فراگير براى زندگى بشريّت و طبيعة كسانى شده كه آيات خدا در محيط ايشان فرود آمده است . پس به وسيلهء رسالت بود كه پيامبر پيروان خود را از پليديها و آلودگيهاى جاهليت پاك ساخت و قرآن و حكمت را به آنان آموخت و خطّى اصلاحى در طول زمان و مكان ترسيم كرد و طرح افكند ، و اگر پيامبر نمىبود بشر به دوران جاهليّت نخستين خود برمىگشت .
از آنجا كه حاملان رسالت و وارثان علم آن در مسئوليتهاى خود خيانت ورزيدند ، سياق آيات متعرّض كسانى مىشود كه مسئوليّت تورات را پس از آن كه به آنان داده شد ، تحمّل نكردند ، همچون دراز گوشى كه كتابهاى دانش را حمل مىكند ولى هيچ بهرهاى از آنها برنمىگيرد ، و در اين بيان تحذير و هشدارى است نهانى براى مسلمانان كه مصداقى ديگر براى اين مثل نشوند .
وقتى قرآن از قسمتى از واقعيّت انحراف نزد يهوديان يادآورى مىكند - كسانى كه از بارزترين صفاتشان چنگ در زدن به مادّه و زندگى دنياست «
وَ لَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلى حَياةٍ
« 2 » - آنان را از مردم ديگر ( حتّى مشركان ) به زندگانى اينجهانى حريصتر خواهى يافت » - / 366 مقياسى دقيق براى شناخت دعوت كنندهء به حقّ و مدّعى چنان دعوتى به ما مىدهد و آن مقياس اين است كه كسى كه رسالت را حمل مىكند و حقّا به محتواى آن ايمان دارد در دفاع از آن رسالت از مرگ پروايى نمىكند .
سپس اهميّت نماز جمعه را تأكيد مىكند تا در مؤمنان توجّهى به جانب ارزشها به جاى بيهوده گرايى و سرگرمى و مادّه ايجاد كند و به سبب آن كه براى اين امّت نو پا وجه تميّزى از ديگر امّتها و شخصيّتى مستقل ، با واجب ساختن مناسبتى دينى - اجتماعى در برابر روز شنبهء يهوديان و يكشنبهء نصرانيان ، ثابت كند .
چون در انديشيدن خود ژرفتر شويم رابطهاى استوار ميان آغاز اين سوره با تسبيح و پايان آن با فراخواندن به نماز و شكيبايى بر آن در برابر فريفتن و دلربايى
هامش
( 2 ) - البقرة / 96 .