كامل خواهد كرد ؟
پاسخ : نور دو كمال دارد : نخست كمالى در ذات خود ، دوّم در آنچه مربوط به انتشار آن است . نور دين به ذات خود كامل است ، امّا با انتشار در آفاق جهان كمال آن به تمامى مىرسد ، و اين امر با فرو افكندن تمام حجابهايى صورت مىپذيرد كه مانع پيوستن مردم به نور خداست . و شايد از مصداقهاى كامل كردن نور اين باشد كه راه خرد و عقل پاك شده به وحى منزل را هموار مىكند ، پس قرآن به برنامهها و دستور عملهايى تفصيلى متحوّل مىشود كه بر زندگى حكم مىراند و بشريّت را به راه هدايت و درست سوق مىدهد . آيا مىدانى چگونه ؟ بدين ترتيب كه عقل انسان با افزون شدن دانش او در تمام زمينهها تكامل مىيابد تا آنجا كه رازهايى بيشتر از دين بر او كشف مىشود و همگان قانع مىشوند كه اين دين بيگمان از نزد خدا فرستاده شده ، و آن گاه دين / 353 پس از آن كه ضرورتى روانى و اجتماعى بود ، ضرورتى عملى مىشود . در آن هنگام است كه خداوند از چهرهء ولىّ اعظم خود ، مهدى اين امّت كه پيامبر ظهور او را در آخر الزّمان وعده داده است ، پرده برمىدارد ، و او زمين را پس از آنكه انباشته از ظلم و جور شده است از قسط و عدل سرشار مىكند .
بنا بر اين كتاب خدا كامل است ، ولى مردم نيازمندند كه با انديشيدن و آموختن خود را به سطح آن بالا برند تا خداوند نور خود را كامل كند .
اين آيه و آيهء بعد از آن مناقشه و جدلى را كه دربارهء مسير حركت بشريّت جارى است كه آيا به سوى تكامل مىرود يا انحطاط ، حل مىكنند . بر حسب نظريّهء دينى پارهاى از مفسّران گفتهاند : بيگمان مسير بشريّت به سوى انحطاط مىرود و بر اين گفتهء خود حجّت آوردهاند كه حوادث قيامت كه طومار زندگى دنيا بدانها درنورديده مىشود نتيجهء رسيدن بشريّت به منتهاى انحراف است ، و يكى از مفسّران روايتى بدين نصّ از پيامبر آورده است : « بهترين قرنها قرن من است ، سپس قرن آنان كه پس از اين قرن مىآيند ، و سپس كسانى كه بعد از آنانند ، تا مردمى مىآيند كه بى سر و پايند ( همج رعاع - مگسهايى خرد كه بر كنار چشم خر نشينند )
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 386
مساهمون: احمد آرام
ص٣٨٦