امّا اين امر مسئوليت نسبت به مسلمانانى را كه زنانشان ( به ديار كفر ) رفتهاند ساقط نمىكند ، بلكه بر شما واجب است كه آنچه را اين مردان براى آن گونه زنان هزينه كردهاند از بيت المال مسلمانان به ايشان بدهيد .
سوم : معنى تعاقب در « فعاقبتم » اين است كه مردى كه زن او رفته است بخواهد همسرى تازه بگيرد ، و در اين باره حديثى منقول از امام باقر و امام صادق ( عليهما السّلام ) به روايت يونس از ياران خود آمده است كه گويد : گفتم :
مردى ، زنش به كافران پيوسته و خداى عزّ و جلّ در كتاب خود گويد : «
وَ إِنْ فاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْواجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ فَعاقَبْتُمْ فَآتُوا الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْواجُهُمْ مِثْلَ ما أَنْفَقُوا
- و اگر يكى از زنان شما به كافران پيوست و آن گاه « به عقوبت » برخاستيد ، به كسانى كه زنانشان رفتهاند به ميزان هزينهاى كه كردهاند بپردازيد » معنى « عقوبت » در اينجا چيست ؟ گفت : يعنى مردى كه زنش رفته است بخواهد به دنبال زنى ديگر برود ، يعنى بخواهد وى را به همسرى گيرد . پس اگر اين مرد با زنى ديگر ، غير از آن زن كه رفته است ، ازدواج كند بر امام است كه مهر زن او را كه رفته است بپردازد . از حضرتش پرسيدم : چگونه مؤمنان ، بدون آن كه عملى و نقشى در رفتن آن زن ايفا كرده باشند بايد به شوهر وى مهرش را باز دهند ، در حالى كه بر مؤمنان واجب است از آنچه نصيب مىبرند ( از غنايم ) آنچه شوهر آن زن هزينهء وى كرده است بپردازند ؟ گفت : « امام به آن مرد برمىگرداند ، خواه مؤمنان غنيمتى نصيب برده يا نبرده باشند ، زيرا امام نياز كسانى را كه زير دستش هستند برمىآورد . » « 25 » / 326 خواه معنى « عاقبتم » اين باشد كه از طريق پيگرد جنگى با كافران بر غنيمت دست يافتيد ، يا آن باشد كه به سزاى كافران كه مهر ( زنان كافر و گريختهء شما را ) به شما ندادند شما نيز مهر ( زنان مسلمان و مهاجر آنان را ) به آنها نداديد ، يا قصد زناشويى جديد مرد ( نسبت به زناشويى نخست او ) باشد ، گويم معنى اين هر
هامش
( 25 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 306 .