نخست : اين نكته از زندگى ابراهيم ( عليه السّلام ) از حكم عام دائر بر تأسّى و تقليد از او مستثنى است ، و روا نيست كه مؤمن در اين مورد آن را پيش روى خود قرار دهد . يكى از مفسّران چنين گفته و بدين دو امر آن را توجيه كرده است :
1 - خداى سبحان ابراهيم ( عليه السّلام ) را بدين موضوع اختصاص بخشيده و به سببهايى كه خود مىداند و براى مدّتى محدود ، بدان فرمانش داده است ، هم چنان كه به پيامبر خود ( صلّى اللَّه عليه و آله ) اجازه داد كه بيش از چهار زن را همزمان به همسرى گيرد ، تا آنجا كه ابراهيم ( عليه السّلام ) در حدود پيمان متوقف نمىماند بلكه براى آزر آمرزش مىطلبد ، و خداوند از زبان او حكايت مىكند : «
وَ اغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كانَ مِنَ الضَّالِّينَ
« 9 » - و پدرم را بيامرز كه از گمراهان است . » 2 - يا از آن رو كه قرآن گاه به بازگشتهايى كه در زندگى پيامبران روى داده اشاره مىكند تا پيامبران در نظر گروندگان بديشان و پيروان خود به گونهء الاهانى در نيايند ، بويژه آن كه سابقهء آمرزش طلبى براى فرزند ناشايسته در مورد نوح پيامبر ( عليه السّلام ) وجود دارد ، كه گفت : «
رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي وَ إِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَ أَنْتَ أَحْكَمُ الْحاكِمِينَ . قالَ يا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صالِحٍ فَلا تَسْئَلْنِ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ
« 10 » - اى پروردگار من ! پسرم از خاندان من بود و وعدهء تو حق است و نيرومندترين حكم كنندگان تو هستى . گفت : اى نوح ! او از خاندان تو نيست ، او عملى است ناصالح . از سر ناآگاهى چيزى از من مخواه . بر حذر مىدارم تو را كه از مردم نادان باشى . » دوم : تفسيرى كه ما آن را اختيار مىكنيم و به نكتهاى اشاره دارد كه بايد از زندگى ابراهيم كه سرمشق قرار مىگيرد ، كنار گذاشته شود . قرآن اين نكته را از آن
هامش
( 9 ) - الشعراء / 86 .
( 10 ) - هود / 45 و 46 .