به درجهاى والاتر از ايمان است تا بتواند در برابر فشارها و ستيزههاى شيطانى بايستد ، پس حتى مؤمن نيز بيقين از ترس طاغوت يا پدران يا اجتماع از راه راست منحرف مىشود . مىتوان گفت تقوا عبارت است از : تحصّن ( و پناه گيرى در دژى ) بدون اسباب عذاب و خشم خدا ، يا محروم شدن از رحمتش و روبرو شدن با كيفر او از آنچه اين كلمه گنجايى آن را دارد براى عمل به واجب و مستحبّ و ترك حرام و مكروه است .
«
وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ
- و هر كس بايد بنگرد كه براى فردايش چه چيزى پيشاپيش فرستاده است . » بلى . بيگمان شيطان و هواى نفس انسان را به توجه هر چه بيشتر به حاضر دنيا و غوطه خوردن و فرو رفتن در لذّتهاى زندگى بدون حدود و قيودى فرا مىخوانند ، و بر مؤمنان است كه با انديشيدن دربارهء آيندهء آخرت كه مبتنى بر كوششى است كه در دنيا مىكنند ، در برابر آن جاذبهها مقاومت ورزند . و راه انسانى كه مىخواهد آيندهء خود را بداند جز اين نيست كه به حسابهاى خود مراجعه كند و به كردارهاى خود بنگرد ، و ضرورت اين حسابرسى از آنجا ناشى مىشود كه ما مىتوانيم تا وقتى كه / 269 در فرصت زندگى دنيا بسر مىبريم اندوختهء خود را تغيير دهيم و افزون كنيم ، اما پس از مرگ توبه چيزى به ما نمىدهد و سودى ندارد . و چه قدر انسان نيازمند به مايهء نقد خود ساختهء سازنده براى آينده است ، زيرا در عرصهء قيامت ، آنجا كه حسابرسيهاى دقيق و سخت مىشود به كمتر از وزن ذرّهاى از اعمال خير نيازمند مىشود . و پيامبر خدا ( ص ) گفته است : « صدقه دهيد گر چه يك صاع ( چارك ) خرما ، يا بخشى از صاع ، يا يك مشت ، يا بخشى از يك مشت ، و يا گر چه يك دانه يا نيمى از يك دانه خرما باشد . و كسى كه اين را هم ندارد به سخنى پاكيزه و دلپذير ، زيرا هر يك از شما را كه به ديدارگاه خدا برند به دو بگويند : آيا با تو چنين نكردم ؟ آيا با تو چنان نكردم ؟ آيا تو را شنوا و بينا نكردم ؟ آيا به تو مال و فرزند ندادم ؟ وى گويد : بلى . آن گاه خداوند تبارك و تعالى گويد : پس بنگر كه پيشاپيش براى خويش چه فرستادهاى ؟ پيامبر ( ص ) گفت : آن گاه وى به پيش