شجاعت تهى است ، و معنى اول به روند آيه نزديكتر است به دليل گفتهء خداى سبحان كه :
«
تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً
- تو يكدل و همراه مىپنداريشان . » آنان را ، چنان كه خود يا بزرگانشان وانمود مىكنند ، متّحد مىپندارى ، «
وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى
- و حال آنكه دلهايشان از هم جداست . » و از هم فاصله دارد ، و اختلاف بنيادى و حقيقى همان است كه از دلهاى پراكنده آغاز مىشود .
«
ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ
- و اين از آن روست كه آنان مردمى بىخردند . » يعنى آنان از رهنمايى خرد پيروى نمىكنند و گرنه يگانه و يكتاپرست مىشدند ، زيرا حقايقى كه خردهاى درست و مجرّد از اغراض آدمى را بدان رهنمون مىشود در هر زمان و مكان و نزد تمام مردم يكى است ، و آنان از باطلى پيروى كردهاند كه مردم با آن توافق ندارند ، و بدين سبب پراكنده و جدا شدهاند ، و اگر از خرد پيروى مىكردند بيگمان خرد آنان را / 262 به حق يگانه رهنمون مىشد .
[ 15 ] و اين رفتارى است كه بر اساس نيك فهمى و خردورزى قرار نگرفته و شك نيست كه آنان را به سرنوشتى بد در هر دو سراى خواهد كشاند .
«
كَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيباً ذاقُوا وَبالَ أَمْرِهِمْ
- همانند كسانى هستند كه چندى پيش و بال گناه خويش را چشيدند . » در دنيا .
«
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
- و به عذابى دردآور نيز گرفتار خواهند شد . » در آخرت . و معنى آن چنين مىشود : آنان كه جزاى خود را ديدند ، و اينان را نيز عذابى است همانند آنان ، و و بال همان بدفرجامى است ، « 63 » و دربارهء عبارت «
الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
- و آنان كه پيش از اينان بودند . » گفتهاند : آنان عموم
هامش
( 63 ) - المنجد ، مادّهء وبل : سوء العاقبة .