گفت : « ما را سهم پيامبر است و سهم خويشاوندان ، و در ما بقى با ديگر مردم شريكيم . » « 20 » اين درآمد از آن پيامبر بود به اعتبار شخصى او نزد خداوند از لحاظ نزديكى و پايگاه ويژهاش در نزد او ، و به اعتبار رهبرى او ، و اين اعتبار اخير ( يعنى از لحاظ رهبرى ) براى امامان و رهبران شايستهء پس از او ، و براى ولى فقيه در غيبت امام معصوم باقى مىماند كه هر گونه بخواهد در پرتو نص و خرد و مصلحت به مصرف مىرساند ، مفسران يادآور شدهاند كه اين آيه اختصاص به خويشاوندى با پيامبر از دودمان بنى هاشم دارد ، و نصوص اهل بيت ( عليهم السلام ) دلالت بر اين مىكند .
/ 229 «
وَ الْيَتامى
- و يتيمان . » آيا مراد يتيمان خويشاوندانند يا غير خويشاوندان ؟
در مجمع البيان آمده است كه : منهال از عمر ، از امام على بن الحسين ( عليه السلام ) روايت كرد كه گفت : گفتم : گفتهء خدا : «
وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ
» ( را تفسير چيست ؟ ) گفت : « ايشان خويشاوندان ما ، و مسكينان ما و مسافران در راه مانده مايند » سپس ( همين راوى ) گويد : و همهء فقيهان گفتهاند : آنان يتيمان مردمانند بطور عام ، و همچنين مسكينان و مسافران در راه مانده ، و همين گونه نيز از ايشان روايت شده است . « 21 » «
وَ الْمَساكِينِ
- و مسكينان ( يعنى بينوايان ) » كسانى از خويشاوندان كه از شدت فقر و بينوايى غذاى روز خود را نمىيابند .
«
وَ ابْنِ السَّبِيلِ
- و مسافران در راه مانده . » مسافرانى از خويشاوندان كه در راه ماندهاند ( و خرج بازگشت به زادگاه يا ادامهء سفر را ندارند ) اين نوع تقسيم كردن را سه نتيجه است :
هامش
( 20 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 278 .
( 21 ) - همانجا .