كه دربارهء آن مىگويد : « تمام چيزهايى كه در ميان آسمانها و زمين قرار دارد از آن خداى عزّ و جلّ و پيامبر او و مؤمنانى است كه اهل و شايسته اين صفت ( يعنى ايمان ) هستند . پس آنچه از مال دنيا در دست مشركان و كافران و ستمگران و فاجران مخالف قرار دارد از آن پيامبر خدا ( صلّى اللَّه عليه و آله ) و مولايى است كه در فرمانبردارى از اين دو ( خدا و رسول ) است . زيرا آنچه در دست آنهاست در مورد آن اموال به مؤمنانى كه شايستهء اين صفت هستند ستم كردهاند . چون مؤمنان بر آنان غلبه يافتند ، آنچه خداوند به پيامبرش به صورت فىء ( مال برگشتى ) داد حقشان بود كه خداوند به عنوان فىء به ايشان داد و به آنان بازگرداند ، و فىء به معنى هر چيزى است كه مال مشركان شود سپس از وضعى كه پيدا كرده به هر صورتى كه بر آن يا در آن حال بوده بازگردد . پس آنچه به جاى خود بازگردد از گفتار و كردار « فاء » است مانند گفتهء خداى عزّ و جلّ : «
فَإِنْ فاؤُ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
« 16 » - پس اگر بازگردند ، خداوند آمرزندهء مهربان است » يعنى ( شوهر و زن ) رجوع كنند ، سپس گفت : «
وَ إِنْ عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
« 17 » - و اگر عزم طلاق كردند ، خداوند شنواى داناست » و گفت : «
وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلى أَمْرِ اللَّهِ
« يعنى ترجع »
فَإِنْ فاءَتْ
« يعنى رجعت »
فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
« 18 » - و اگر دو گروه از مؤمنان با يكديگر به جنگ برخاستند ، ميانشان آشتى افكنيد . و اگر يك گروه بر ديگرى تعدّى كرد ، با آن كه تعدّى كرده است بجنگيد تا به فرمان خدا بازگردد ( تفىء بازگردد ) پس اگر بازگشت ( فاءت بازگشت ) ، ميانشان صلحى عادلانه برقرار كنيد و عدالت ورزيد كه خدا عادلان را دوست دارد . » ، مراد از « تفىء » « بازگردد » است . پس اين دليل دلالت دارد بر اين كه فىء هر چيزى است كه به
هامش
( 16 ) - البقرة / 226 .
( 17 ) - البقرة / 227 .
( 18 ) - الحجرات / 9 .