عكس العمل مؤمنان وارهيده باشند ، هرگز نمىتوانند از پاداش خدا بر بدترين و پليدترين كارهاى خود كه همان نفاق و دورويى و دوگانگى شخصيّت و پيوستن به دشمن است رهايى يابند .
«
إِنَّهُمْ ساءَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ
- زيرا كارهايى كه مىكنند ناپسند است ، » زيرا با دشمنان امّت اسلامى و دشمنان خدا دوستى مىورزند ، و خود را در پناه دورويى و نفاق و سوگند خوردن مىپوشانند و پنهان مىكنند . در تاريخها آمده است كه آنان به سود يهوديان جاسوسى مىكردند ، و اخبار امت و اسرار حسّاس را به آنها مىرساندند ، هم چنان كه حال منافقان در هر دوره و هر شهرى است ، و در يكى از تاريخها آمده است كه آنها آنچه را در تورات آمده بازمىنوشتند و ميان مسلمانان پخش مىكردند تا اغتشاش فكرى در بين ايشان پديد آورند .
«
اتَّخَذُوا أَيْمانَهُمْ جُنَّةً
- از سوگندهايشان سپرى ساختهاند . » / 184 يعنى خود را با سوگند و قسمهاى محكم زرهپوش ساخته و با مظاهر ايمان استتار كردهاند تا رازهاى درون سينه و حقيقتشان بر امّت اسلامى آشكار نشود و خود براى تحقق بخشيدن به هدفهاى خائنانهء بد خويش پيش روند ، و بدين تربيت گمراهيى به گمراهى خود بيفزايند ، و هر كس از مردم را كه بتوانند با روشهاى مكر آميز خود گمراه كنند ، و طبيعة مردم سادهاى را كه به سبب كمى هشيارى و بيدار دلى بدين مظاهر فريفته مىشوند ، به انحراف كشانند .
«
فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
- و از راه خدا رويگردان شدهاند . » خودشان و ديگران ، آنها از آن رو نفاق ورزيدند و با ايمان استتار كردند كه خود را از خوارى در دنيا به سبب رسوايى و ذلّت نزد مؤمنان دور نگاهدارند و بدانچه مىپندارند عزّت و كرامت است برسند و مناصب و غنيمتهايى دنيايى به دست آورند ، از اين رو شايستهء تشديد عذابى افزونترند كه خوار كننده نيز باشد .
«
فَلَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ
- پس براى آنها عذابى است خوار كننده ، » و پرسشى باقى مىماند : راه خدا كه آنها از آن سرتافتند كدام است ؟ شك نيست