به منزلهء عقل آشكار است ، سپس سازمانها و ابزارهاى سنجش قرار دارند زيرا مردم را به حق و عدل راهنمايى مىكنند ، و از اين روست كه در تفسير آمده : « جبرييل ( ع ) ترازو را ( شامل دو كفّه و زبانه ) بياورد و آن را به نوح داد و گفت : به قوم خود بفرما كه با اين وسيله وزن كنند » . « 147 » «
لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ
- تا مردم به عدالت رفتار كنند ، » اقامهء چيز اجراى آن به درستترين صورت است ، و از همين مقوله است اقامهء نماز در صورتى كه به شكل درست خود اجرا و برگزار شود . و عوامل سه گانه ( بيان ، كتاب و ميزان ) يكديگر را تكميل مىكنند و اين امر ضامن ايجاد محيط مناسب براى برپاداشتن قسط و عدل و تحقق بخشيدن به هدف رسالتهاى الهى است .
قسط - به گفتهء رازى - و اقساط همان انصاف است ، و بدين معنى است كه همان گونه كه قسط و سهم خود را مىگيرى قسط و سهم ديگرى را به دو بدهى ، و عادل مقسط است ، خداى تعالى گفت : «
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
« 148 » - همانا خدا عادلان را دوست دارد ، » و قاسط ستمكار است ، خداى تعالى گفت : «
وَ أَمَّا الْقاسِطُونَ فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً
« 149 » - و امّا ستمكاران هيزم جهنّماند . » « 150 » به گفتهء يكى از واژهشناسان : قسط ( به فتح ) قسطا ( به كسر ) : عدل - عدل ورزيد ، و قسطاً ( به فتح ) و قسوطا : ستم كرد و از حق عدول نمود . « 151 » و اين كلمه را از اضداد شمردهاند .
به هر حال ، مفردات كاربرد اين كلمه دلالت بر آن دارد كه مراد تنها دادگسترى ظاهرى نيست ، بلكه مراد بر پاداشتن عدالتى واقعى است كه در آن
هامش
( 147 ) - جوامع الجامع ، طبرسى ، در تفسير همين آيه .
( 148 ) - المائدة ، 5 ، الحجرات ، 9 ، الممتحنة ، 8 .
( 149 ) - الجنّ / 15 .
( 150 ) - تفسير الرّازى / ج 29 ، ص 243 .
( 151 ) - المعجم الوسيط ، ( قسط ) .