مردن است ، او يكطرفه وصيت مىكند ؛ امّا در اين آيه مباركه ، خطاب به انسانها مىفرمايد : .
« وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ »
سفارش همهگانى است ؛ يعنى هر فرد در برابر جامعه خود مسؤل است . به عبارت واضحتر ، هر فرد جامعه در برابر ساير افراد جامعه مسئوليت دارد و بايد حق همديگر را بشناسند و در صورت نياز توسط تبليغ حق يكديگر را ادا نمايند .
بنابراين هركسى كه از ديگران اشتباه بىبيند بايد حق آنها را از گردن خود ساقط نمايد ؛ يعنى آنان را سفارش به انجام كارهاى نيك نمايد . در آيه مباركه از ماده « تفاعل » استفاده شده است و « تفاعل » مربوط به طرفين است . « ضارب زيد عمروًا » زيد و عمر همديگر را زدند . مسئوليت اجتماعى در اسلام همهگانى است و هيچكس بدون مسئوليت نيست . هر فرد عاقل وظيفه دارد كه در صورت لزوم ، مردم را بهسوى حق ارشاد نمايد .
در اينجا دو كلمه بهكار رفته است ؛ كلمهى " حق " و كلمهى " صبر " ممكن است كه كلمهى " حق " مربوط به جهانبينى باشد ؛ يعنى همديگر را به جهانبينى درست سفارش كنيد . اماّ كلمه " صبر " ممكن است به ايدئولوژى مربوط شود . در مورد جهانبينى قبلًا مفصل صحبت نمودم و همه فهميديم كه جهانبينى يعنى چه ؟ در اينآيات مباركه ، از كلمهى حق ، معنى جهانبينى انسانى دانسته مىشود ؛ از كلمهى صبر ، معنى ايدئولوژى و اهداف انسانى .
عرض كردم كه كلمهى صبر در مقام ايدئولوژى استعمال شده است يعنى همديگر را به كارهاى نيك و شايسته سفارش كنيد . از كارهاى نا شايسته يكديگر را باز داريد . سوره مباركه عصر خيلى عجيب است ؛ اگر تمام انسانها به همين سوره كوچك كه از معجزات قرآن محسوب مىشود ، عمل كنند ، حتماً به خوشبختى و