حقوق از خود اقسام مختلف دارد ؛ از باب نمونه ، ديات ، قصاص ، حقوق اجتماعى ، حقوق خصوصى ، قضا و شهادت ، همهى اينها مربوط به حقوق است و تمام اينها از عمومات و از مطلقات تدوين شده است . اين موضوعات هم مربوط به مسائل سياسى مىشود و هم مربوط به مسائل اجتماعى . كتابهاى مختلف و متعددى در اين موارد نوشته شده است كه اگر تمام آنها را يك جا جمع كنيم ، يك سيستم حكومتى و دولتى منظم بهوجود مىآيد . در حكومت اسلامى علاوه بر اختيارات حكومت و حقوق مردم ، چيزهاى ديگرى نيز وجود دارد كه اگر قرار باشد تمام آنها را صحبت كنيم ساعتها طول مىكشد و از ظرفيت اين برنامه خارج است . من مىخواهم به مناسبت آيات شريفه قرآن مجيد ، مختصرًا بعضى از مسائل فقهى را براى مردم متديّن خود بيان نمايم .
د : انجام واجبات و ترك محرمات : اين موضوع هم به روح انسان مربوط مىشود و هم به جسم انسان ؛ زيرا واجبات هم عبادى است ، هم معاملاتى و هم سياسى است . اگر بخواهيم همهى اينها را بخش بخش تقسيم كنيم ، اقسام مسائل فقهى بسيار وسعت پيدا مىكند . فقه اسلامى بسيار غنى و سياّل است . اگر بخواهيم در مورد آن صحبت كنيم وقت بسيار مىخواهد ، فقه اسلامى با توجه به اينكه دامنهى بسيار وسيع دارد ، در مرور زمان دامنهى آن وسيعتر خواهد شد . متأسفانه بعضىها مىگويند كه فقه اسلامى قديمى شده است و بهدرد امروز بشر نمىخورد . به نظرمن اينها از فقه اسلامى آگاهى ندارند ؛ زيرا فقه اسلامى نه تنها قديمى نشده ؛ بلكه به تناسب زمان مسائل جديد و مورد نياز جامعه انسانى را پاسخ مىدهد ؛ قديمى به چيزى گفته مىشود كه جامد شده باشد و مورد استفاده قرار نگيرد . در حالىكه فقه اسلامى سياّل است و چيزى كه سياّل باشد كهنهگى ندارد . من در
انوار هدايت (تفسير قرآن كريم) (فارسى) — صفحة 347
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص٣٤٧