چيزى امكان ندارد ؛ زيرا ما محدود هستيم و فقط در همان محدوده خود مىتوانيم چيزى را بدانيم و بشناسيم .
بنابراين زمين ممكن است ادراك داشته باشد و هرچه در روى آن اتفاق مىافتد ، تصوير بردارى كند . وقتى قيامت مىشود توسط وحى و يا اشاره خداوند جل جلاله ( وحى يعنى اشاره خفى كه به همين اشاره خفى ادراك زمين قوى مىشود ) تمام گزارشهاى خود را به صورت صوتى و تصويرى به نمايش بگذارد . چنين كارى ممكن است ؛ زيرا شرايط آن روز با شرايط امروزى كاملا متفاوت خواهد بود . در روز قيامت همه چيز آشكار مىشود و همهى اعمال انسانها به نمايش گذاشته مىشود . در آن روز اعمال انسان ، حركات انسان ، گفتار انسان و حتى نيّتهاى انسان نيز آشكار مىشود . انسان همه چيز خود را مشاهده مىكند . عملهاى خوب و بد انسان در حضور خودش بهنمايش گذاشته مىشود . به عبارت ديگر ، حجت بر انسان تمام مىشود تا زمينه تعلل برايش وجود نداشته باشد .
اين موضوع بسيار مهم است و انسان بايد متوجه اعمال خود باشد ؛ كسى فكر نكند كه اين جهان بىحساب و بىكتاب خلق شده است و هركارى را كه انجام دهد از او پرسيده نمىشود . اشتباه است ، زمينى كه ما در آن زندگانى مىكنيم يك كره خاكى است و ما آن را فاقد ادراك مى پنداريم ؛ در حالىكه چنين نيست و اين كرهى خاكى بسيار پيچيده و منظّم خلق شده و هميشه ناظر بر اعمال انسانها است ؛ ولى انسان از همه چيز غفلت دارند ، بهعنوان مثال وقتى يك انسان مىخواهد مرتكب گناه شود ، سعى مىكند در جايى گناه انجام دهد كه كسى اورا نبيند ؛ يا ازجايى دزدى كند كه كسى در آنجا نباشد ؛ اگر انسان متوجه شود كه كسى در آنجا است ، مرتكب كار خلاف نمىشود ؛ براى اينكه از او مىترسد و يا از او حيا
انوار هدايت (تفسير قرآن كريم) (فارسى) — صفحة 204
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص٢٠٤