مىگويد : اين آتش عشق است كه نيستان را مىسوزاند و اين جوشش كه در شراب مىبينيد ، همه از اثرعشق است . مراد از نفس اگر نفس ناطقه انسان باشد ، يعنى محبت خدا است كه در نفس انسان چنين جوشش ايجاد مىكند .
به هرحال تنها محبت خداوند جل جلاله است كه سبب آرامش روح انسان مىشود و روح با ياد او انرژى مىگيرد . « أَلَا بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » « 1 » دل آرام گيرد به ياد خدا ؛ نماز بالا ترين ياد خدا است و در ركوع و سجود آن ، بالاترين مراتب خشوع و مظهر شكوفايى عبوديت نهفته است . مىبينيد كه در فصل بهار درختها همه شكوفه مىكنند و طبيعت منظره خوبى پيدا مىكند . در فصل تابستان تمام درختانىكه در بهار شكوفه در آورده بودند به نهايت كمال خود مىرسند و ميوههاى رنگارنگ از آنها بهوجود مىآيند .
انسان نيز چنين است وقتى انسان به سجده مىرود و « سبحان ربى الاعلى و بحمده » مىگويد : پاك و منزه است پروردگار بلند مرتبه . شيطان در آن موقع به لرزه مىافتد و با خود مىگويد : واى بر من ! پروردگارم به من امر فرمود تا سجده كنم ؛ من از امر او سرپيچى نمودم و سجده نكردم ، عاقبت كار من به عذاب جهنم منتهى گرديد و اكنون اين انسان را مىبينم كه با كمال خشوع سر به سجده گذاشته و پروردگار خود را از هر گونه بدى پاك و منزه مىداند . واى بر من ! پايان كار انسان رستگارى و جاى او نيز در بهشت خواهد بود .
بالاترين مراتب عبوديت سجده كردن است ؛ زيرا در سجده كردن روح انسان انرژى گرفته و شفاف مىشود . وقتى انسان تكبير مىگويد : تسبيح و تحميد مىگويد : روح او شروع مىكند به شفاف شدن ، به انرژى گرفتن ، هر مقدار كه انسان
هامش
( 1 ) - رعد / آيه 28