چنان به اين طرف و آن طرف بكوبد كه بعد يك ساعت از آن ماست ترش ، روغن ( مسكه ) خوشمزه و لذيذ بهوجود آيد . مىدانيد ! روغن كه از ماست بهدست مىآيد و هنوز به آتش نرسيده باشد ، چهقدر لذيذ است ؟ و خوردن آن ، براى انسان چهقدر گوارا است ؟ طبيعت انسان نيز چنين است اگر انسان آن را درست تربيت كند ، مىتواند جانشين خدا در روى زمين باشد و مقام بالا و بلندى را پيدا مىكند . اگر آن را به حالت اولىاش رهاكند ، از حيوان هم پستتر مىشود و به اسفل السافلين تنزل مىيابد .
قرآن مجيد انسان را حريص معرفى مىكند ؛ ولى حرص براى انسان خوب است و انسان به آن احتياج دارد ؛ اگر حرص نباشد انسان گرسنه مىماند . اگر حرص نباشد انسان از سرماى زمستان مىميرد . اين حرص است كه انسان را به دنبال آب و نان مىكشاند و دنبال چوب وهيزم مىكشاند تا در هواى سرد زمستان خود را توسط آن گرم نمايد ؛ منتهى حرص انسان بايد تعديل شود و آن را بايد مهاركند تا اينكه از حدود خود تجاوز نكند . اگر حرص از آن مقدارى كه فطرت انسان مىخواهد بيشتر شود ، زندگانى براى انسان تلخ مىشود .
ما بايد بدانيم كه حرص ، طمع ، بىصبرى ، بىحوصلهگى ، بىتابى ، قهر و غضب ، حب و بغض ، اينها همه با غرايز انسان آميخته است و نمىشود بدون اينها زندگانى كرد ؛ منتهى هر كدام آنها بايد به اندازه خواست فطرت انسانى تعديل شود ، جلو سركشى آنها بايد گرفته شود و طبق دستور قرآن مجيد بايد غرايز انسان مهار شود تا بحدّ سر كشى و طغيان نرسد .
امروز تمام بدبختى بشر از همين غرايز سركش و مهار نشده شكل گرفته و تمام مشكلات انسانها از عدم تربيت به وجود آمده است . اگر انسانها طبيعت و يا غرايز خود را تربيت و كنترل مىكردند ، امروز اين بدبختى براى بشريت وجود
انوار هدايت (تفسير قرآن كريم) (فارسى) — صفحة 153
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص١٥٣