ظرف 23 و يا 20 سال بر قلب پيامبر اكرم ( ص ) نازل شده و شايد گاهى اولًا به گوش مباركش شنيده شده و غالباً در مكه و مدينه و يا گاهى در جاهاى ديگر از اطراف مدينه و مكه نازل شده است نه شب و يا ماهى معين . در مقام جمع بين اين دو وجه مى شد گفت مراد از انزال - اگر ظهور در انزال دفعى تمام قرآن داشته باشد - حمل بر آغاز نزول قرآن مىشود و بدين وسيله بين جميع آيات قرآن جمع مىشود و اشكالات مهمى كه بر نزول دفعى قرآن در شب قدر وارد شده همه دفع مىشود مؤيد اين جمع اولًا كلمهى « منذرين » در سوره دخان و جمله
« هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى »
در آيه 185 سوره بقره بر فعليت حمل مىشود نه بر شأنيت كه خلاف ظاهر است .
در هيچ آيه و حديث معتبرى در مورد محل نزول قرآن از آسمان اول يا بيت المعمور نامى برده نشده و تنها از قلب آن حضرت ياد آورى شده است
« قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ . . »
( البقرة : 97 ) ؛
« نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ ، عَلى قَلْبِكَ
« 1 »
لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ
( الشعراء : 193 و 194 ) ؛ بنابراين قرآن يك نزول تدريجى داشته كه از شب قدر وحى آن بر قلب پيامبر نازل شده و اقوال ديگر در تعدد نزول ، تكلف و بى دليل است و اطلاق آيه 106 اسراء :
« وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا »
نيز نزول اجمالى و جمعى را رد مىكند در سوره بقره و دخان دو كلمه وجود دارد يكى انزال و دوم قرآن وكتاب كه دليل قائلين به دو نزول قرآن شده و مى گويند ظاهر اين دو آيه نزول تمام قرآن در شب قدر است . مؤلّف : در مورد كتاب و قرآن مى گوييم كه اين لفظ بر همه آيات فعلى و بر بعضى از آنها صدق مىكند مانند لفظ آب كه بر چند قطره و بر ميليونها تن به يك نحو صدق مىكند و كلمهى انزال در قرآن بر غير نزول دفعى يك شئ بتمامه استعمال شده است ، مانند :
1 -
« وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ . . »
( الإسراء : 105 ) ؛
هامش
( 1 ) - مىشود از آيه بقره جواب دهند كه مراد تنزيل تفصيلى مى باشد .