مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا »
( الفتح : 23 ) .
و در آيهى 137 آل عمران چنين فرموده است :
« قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ » .
در سورهى نساء آيه 26 :
« يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَ يَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ » .
اضافه سنن در اين آيه و امثال آن به مردم از قبيل اضافه مصدر به سوى مفعول است و فاعل آن خداوند است .
در اين آيات كه از سنّت خداوند بحث شده مخصوص به چند مورد اندك است كه با دقت در آيات به دست مىآيد ؛ ولى مىشود موارد زيادى را از قرآن به دست آورد كه از جمله سنن خداوند باشد ؛ مانند :
« وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ . . . »
( آلعمران : 140 ) ؛ و دهها نمونه ديگر را كه تفصيل آن به طول مىانجامد و چنانچه محققى در اين مورد رسالهاى بنويسد كار مفيدى انجام داده است .
تكميل كلام
سنّت الهى گاهى مخصوص به زندگى و زندگانى انسان و يا فرشته و يا جن است و گاهى مشترك بين آنان و گاهى مشترك بين زنده جانها و جمادات و گاهى بين همهى زنده جانها در كرات ديگر ، كه در آيهى 29 سورهى شورى ، به آنان به لفظ جنبنده اشاره شده است :
« وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ إِذا يَشاءُ قَدِيرٌ »
( الشورى : 29 ) ؛ از نشانههاى آفرينش آسمانها و زمين و جنبنده گانى است كه در زمين و آسمانها پراكنده نموده است و خداوند زمانى كه بخواهد جنبندگان زمينى و آسمانى را جمع كند توانا است .
ممكن است سنّتهاى الهى همان گونه كه تكوينى است تشريعى هم باشد .
نگارنده در سال 1382 - شانزده سال قبل از زمان فعلى ( 12 / 3 / 1396 - 7 رمضان 1438 )