درج شده است . سيوطى روايت ترتيب را از جابر بن زيد « 1 » نيز مىاورد كه تكميل كنندهى روايت ابن عباس به شمار مىرود . « 2 »
علامه طبرسى و ديگر بزرگان فن ، متذكر مىشوند كه رعايت ترتيب سورهها ، نظر به ابتداى هر سوره است . اگر سورهاى تاچند آيه نازل شود ، و پيش از اتمام آن سوره ، سورهى ديگرى به طور كامل نازل گردد ، و حتى چند سورهى ديگر در اين ميان به صورت كامل نازل شود ، آن گاه بقيهى سوره نخست نازل شود ؛ در اين حالت نيز اعتبار ترتيب ، مبدأ نزول هر سوره خواهد بود . چنان كه سوره علق تا پنج آيه در آغاز بعثت نازل گرديد و پس از چند سال بقيه سوره نازل شد . همچنين سوره مدثر و سورهى مزمل و غيره نيز به همين روال نازل شدهاند به همين دليل سوره علق اولين سوره نازل شده شمرده مىشود چنان كه طبرسى در مجمع البيان ( ج 10 ص 405 ) از كتاب « الايضاح » احمد زاهد نقل كرده است .
ترتيب سورهها طبق روايت ابن عباس و تكميل آن مطابق روايت جابر بن زيد با تصحيح از روى نسخههاى متعدد قابل اعتماد ؛ عبارت است از :
هامش
( 1 ) - جابر بن ز يد ، از فقهاى به نام بصره و از بزرگان تابعين به شمار مىرود . از ابن عباس و عكرمه روايت كرده است . وفات او به سال 103 اتفاق افتاده است روز وفات او قتاده گفت : « امروز داناترين اهل عراق وفات نمود »
( 2 ) - الاتقان ؛ ج 1 ص 22 - 29