و مىشود كه همين آيه را قرينه بگيريم كه مراد از چهار عنوان در چهار آيه گذشته ( النازعات ، و الناشطات و السابحات و السابقات ) نيز چهار صفت ملائكه باشد كه جمعى از مفسرين آن را پذيرفتها ند . والله العالم بمراده .
سخنى در توحيد تدبيرى
توحيد آفريدگار جهان از خود اسامى دارد : توحيد ذاتى ، توحيد خلقى ، توحيد تدبيرى ، توحيد صفاتى ، توحيد عبادى ، و توحيد تركبى ( لاجزء له ) آنچه كه در اين جا لازم به تذكر است كه ملائكه به نحوى كه از قرآن پيدا است و ظايفى در تدبير عالم دارند ، نه به نحو مستقل كه به قدرت خود كاركنند و نه به نحو آزادى كه به خواست خود كاركنند ، سبحانه و تعالى من اتخاذ الشريك ! ؛ بلكه تدبير ملائكه اولًا به حول و قوهى خداوند است وثانياً به دستور او صورت مىگيرد ، خداوند از نظر قدرت و علم هيچ نيازى به ملائكه ندارد و از نظر حكمت و قهاريت ، ملائكه مطابق اراده او تدبير دارند :
« لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ »
( التحريم : 6 ) ؛ مانند انسان كه در عمل خود اختيار و آزادى و انتخاب « 1 » دارد تا تكامل دنيوى و اخروى پيدا كند ؛ ولى ذات او و افعال او شامل قانون « لا حول و لاقوة الا بالله » مىباشد ، كه در حدوث و در بقاى خود او نياز به افاضه خداوند دارد .
به عبارت ديگر در استعمال قدرت إلهى كه در راه خير و شر مصرف مىكند آزاد است :
« لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ . . . »
( الأنفال : 42 )
هامش
( 1 ) - مشكل است ملائكه انتخاب در تدبير داشته باشند ؛ بلكه همه كارها رابه دستور خدا انجام مى دهند .