خلاصه اينكه استغفار و دعا براى آخرت كافر جايز نيست و نه نماز بر جنازه او هر چند پدر و مادرش مسلمان باشد و هر چند كافر پدر يا فرزند دعا كننده و مستغفر باشد .
بلى دعا براى هدايت او به سوى دين حق جايز است ، و احسان و بخشش و عفو حقوق شخصى از او اشكالى ندارد .
تنها مشكل در مورد استغفار ابراهيم ( ع ) است كه همهى آيات متعلق به آن را نقل كردهام .
سؤال اول آيا اذر پدر حقيقى ابراهيم ( ع ) بوده يا عموى و يا پدر زوجه او ؟ و به عبارت ديگر آذر والد ابراهيم ( ع ) بوده يا مربى او كه مجازاً او را قرآن مجيد پدر ناميده است ؟
دانشمندان اماميه بر اساس اعتقاد اينكه پدران و مادران انبياء و امامان همهى مؤمن و موحد بودهاند نه كافر و مشرك مىگويند : آذر پدر مجازى بوده و دليل آن ايهى مباركهى 41 سوره ابراهيم ( ع ) است كه قبلا نقل شد :
« رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسابُ »
( ابراهيم : 41 ) ، مكى اين جا از والد ( زاينده پدر حقيقى ) نام برده شده و نام مادر و مؤمنين را نيز نام برده كه ظاهراً اين استغفار غير از استغفار براى « ابْ » است .
من امروز كه در سن 82 سالگى رسيدهام مطمئن شدم كه اين قول درست است . من امروز آيات سوره ابراهيم را با دقت خواند ( 25 تا 41 ) به دو مطلب رسيدم :
اول : دعواى ابراهيم با آذر و استغفار براى او در دوره جوانى در حكومت نمرود در بابل عراق بوده كه از آيات ديگر قرآن به دست مىآيد .
دوم : دعا و استغفار ابراهيم براى خود و والدين او در دوره پيرى ابراهيم ( ع ) بوده كه خداوند به او اسماعيل و اسحاق را مرحمت فرموده است كه در آيهى 39 سوره ابراهيم ، خود آن حضرت مىفرمايد :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعاءِ »
( ابراهيم : 39 ) ؛ حمد خدايى كه در سن بزرگى اسماعيل و اسحاق را به من داد . و اين