مىكند كه در مورد دين شما با شما جنگيدهاند و شما را از خانههاى تان راندهاند و يا در اين كار عليه شما كمكى كردهاند .
در اين دو آيه دو مطلب مهم مسكوت مانده است :
1 - آيا دوستى كفار غير محارب به علاوه بِرّ و احسان و رفتار به عدالت ، جايز است يانه ؟ چيزى از آيهى هشتم فهميده نمىشود كلام بعضى از اهل تفسير دلالت به جواز دوستى دارد .
2 - آيا با كفار محارب در غير مواقع حرب ، بِرّ و احسان و رعايت جايز است يانه ؟
از حصر آيه نهم و ذيل آن
« إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ »
( الممتحنة : 8 ) فهميده مىشود كه در برّ و احسان مراعات عدالت در معاملات محارب با غير محارب فرقى ندارد تنها دوستى با محارب و ولى گرفتن او حرام است . « 1 » پس تنها سؤال اول به ملاحظهى آيات اين سوره بدون جواب مىماند ؛ ولى رجوع به سوى اصالة البرائة به ملاحظه جمع بين آيات قرآنى مشكل است و يا ممنوع . « 2 »
تتمة : محبت و دشمنى قلبى شايد غالباً غير اختيارى باشد ؛ بلى گاهى به تلقين خود و با فرد ديگرى مىشود اين دو صفت از بين برود يا تضعيف شود ، مكلف بايد متوجه اين جهت باشد ، و چنانچه به تلقين زايل نشود ملكف مستحق عقاب نيست ؛ ولى در افعال اختيارى و حتى تقبيح محبت غير اختيارى خود متوجه باشد .
حكم استغفار براى دشمن خدا
« إِلَّا قَوْلَ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ . . . »
( الممتحنة : 4 ) ؛ يعنى قول ابراهيم ( ع ) براى شما اسوه
هامش
( 1 ) - بنا بر اين به رسميت شناختن و تبادل سفراء بين دولتهاى اسلامى و حكومتهاى غير اسلامى بدون دوستى و بدون همكارى عليه مسلمانان حرام نيست .
( 2 ) - به اوايل جز اول حدودالشريعة مراجعه شود كه آنجا مفصلا بحث شده است .