روحانى و ثوابهاى عظيم اخروى و يا انتقام گرفتن است ، يانه ؛ بلكه شرور طبيعى علل ديگرى و نيز اهداف اصيل غايى ديگرى دارند و حتى آثار مفيدى براى جهان و حيوان و حتى براى إنسان در دراز مدت دارند و انتقام از مجرمين وتاديب متخلفين و تكامل مستعدين به مقامات برتر عبوديت از اغراض و اهداف اصيل شرور مذكور نيستند ؛ بلكه از فوايد و آثار عرضى است كه بر آنها مترتب مىشود ؟ .
بلى شرور طبيعى از خود اهداف و علل عقلانى لازمى دارد كه در نظام كرهى زمين نقش مثبتى دارند هر چند در نظر تنگما ، شر ناميده شوند ( مصائب قوم عند قوم فوائد ) . به نظر قاصر نگارنده احتمال اخير ارجح يا راحج مىباشد ، و الله اعلم .
در پايان بحث مصيبتها به اين آيه توجه فرماييد :
« وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ »
( الشورى : 30 ) ؛ مصيبتهاى كه به شما مىرسد از دستان خود شما است و خداوند از بسيارى آنها عفو مىكند .
بنا براين ، مصايبى كه از سوء اختيار خود ما است و با آن كه خداوند از اكثر آنها در چهار چوب قانون عليت مىگذرد مقدار باقى مانده بما مىرسد .
جان من ، خود كردهاى ، خود كرده را تدبير نيست ! .
سخنى در مورد كتابها و ميزان
« لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ »
( الحديد : 25 ) ؛ سوگند كه ما رسولان خود را با معجزات فرستاديم و با آنان كتاب و ميزان را نازل كرديم تا مردم قيام بقسط كنند . آهن را فرو فرستاديم كه قدرت سختى دارد و براى مردم منافعى دارد و تا خدا بداند چه كسى او و رسولش را يارى مىكند بدون اينكه او را