رحمت رحمانيه مربوط به تكوين است و رحمت رحيميه مربوط به مؤمنين و معنويات او كه بحث آن در اول اين كتاب گذشت .
از نظر فقهى اطلاق و استعمال لفظ رحيم بر غير خدا جايز است ؛ ولى استعمال لفظ رحمن بر غير خدا ، جايز نيست . و به عبارت ديگر ، اول صفت مشترك و معناى خاص دارد دوم صفت مختص و معناى عام دارد .
سؤال مهم اين است كه : تعليم قرآن براى مؤمنين است و به رحمن رحمانيه تعلقى ندارد ، در حالى كه در اين آيه اولين جمله خبريه براى رحمن قرار گرفته است .
ممكن است جواب دهيم كه قسمتى از قرآن اختصاص به مؤمنين دارد ؛ ولى مجموع قرآن براى ساختن إنسان است ( هدى للناس )
اخلاقيات قرآن براى زندگانى سعادتمند دنيا و استحكام اجتماع إنسانى حتى تاقرن يكصد و بيست و يكم ، تا چه رسد به قرن حاضر ، بسيار مفيد است . والله اعلم .
و اما تقديم تعليم قرآن بر خلقت إنسان براى اين است كه عمل به قرآن زندگانى ابديت مؤمن را تضمين كند و گرنه خلقت إنسان غالباً به صد سال نمىرسد و بعد همه چيز در فرض قصور فكرى نا معلوم است و در فرض تعمد و تقصير خلود در عذاب است كه عدمش به از وجود . به هر حال خلقت إنسان كه بر كثيرى از مخلوقات جهان برترى دارد ، شهكار آفرينش و حكمت الهى است .
( فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ . )
از طرف ديگر بيان آدمى در وازهى افاده و استفاده و تكامل او است . و اگر ما اين بيان را نداشتيم هرگز به مقام فعلى خود نمى رسيديم ؛ بلى بزرگترين وسيلهى انتقال معانى و نظريات دقيقه و عاليه و عام المنفعة دانشمندان عاليقدر و نوابغ و شبه نوابغ و اصلاح حال عامه مردم ،