بايد مى فرمود ما خلقت الأشياء الّا لتعبدونى .
صاحب تفسير الميزان « 1 » در اين كه اكثر جن و إنس عبادت ندارند ، جواب ديگرى دارد كه مى گويد بناى اين اشكال اين است كه الف و لام در كلمهى جن و إنس ، براى استغراق است كه من هيچ فردى از جن و إنس را نيافريده ام مگر اينكه مرا عبادت كنند . ولى اگر بگوييم كه الف و لام آن براى جنس است ، اشكال از بين مىرود چون با عبادت جمعى از مؤمنين جن و إنس اشكال از بين مىرود ؛ بلى اگر همه افراد اين دو نوع عبادت نكنند نقص غرض لازم مى آيد .
ولى اين بيان اين سؤال را جواب نمىدهد كه هدف آفريدن اكثريت افراد إنسان كه عبادت نمى كنند چيست ، او قادر بود تنها مؤمنين متعبدين را بيافريند ؟
جواب آن از آنچه كه نگارنده گفته است بدست مى آيد « 2 » والله العالم بافعاله و احكامه .
تفسير سوره طور « 3 »
آسمان جسم است .
« يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً »
( الطور : 9 ) ؛ يعنى روز قيامت آسمان دوران و چرخش دارد كه دلالت مىكند آسمان موجود خارجى از نوع جسم است و هنوز نگارنده حقيقت آن را نفهميده است و همين گونه از آيه
« فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّماءُ فَكانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهانِ
( الرحمن : 37 ) ؛
هامش
( 1 ) - ترجمه الميزان ، ج 18 / 614 .
( 2 ) - بلى هدف ثانوى هدف نوعى است نه هدف فردى .
( 3 ) - اين سوره مكى و داراى 49 آيه مىباشد .