آمده است ؛ بلى در يك مورد ، ( ولدار للاخرة ) آمده است ممكن است . موصوف للاخرة الحياة باشد .
« وَ لَدارُ الْآخِرَةِ . . . »
( يوسف : 109 ) .
تفسير سوره فتح « 1 »
« إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً ، لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً ، وَ يَنْصُرَكَ اللَّهُ نَصْراً عَزِيزاً »
( الفتح : 1 - 3 ) ؛ ما ( در صلح حديبيه ) « 2 » براى تو گشايش روشنى نموديم تا خداوند گناه گذشته و آينده تو را بيامرزد و نعمت خود را بر تو به سر رساند و به راه راستا تر راهنمايى نمايد و يارى رساند . . . نصر غالب ( و كافى )
در آيه مباركه دو ايراد وجود دارد كه مفسّرين را به خود مشغول كرده است .
اول : اينكه فتح مذكور عليت روشنى با جمله دوم كه مغفرت گناهان گذشته و آينده آن حضرت ( ص ) باشد ، ندارد هرچند با جملات سه گانه ارتباط آن ظاهر است .
بلى صلح حديبيه يك نوع اعتراف مشركين مكه به كيان مسلمانان بود كه تدريجاً به آزادى مكه مكرمه مركز اسلام از تصرف آنان شده سبب هدايت جمعى به اسلام گرديده و اسلام بر خيلى از سرزمينهاى ديگر استيلا يافت و مردم به نور اسلام به إنسانيت خود برگشتند ، و اين بزرگترين نعمتى بود براى حامل رسالت الهى و يارى كمنظير . در جواب ايراد مذكور جوابهاى نامربوطى گفته شده كه در كتب تفسير من جمله مجمع البيان نقل شده است ؛ ولى نقل و نقد آن جز تلف وقت فايدهاى ندارد .
هامش
( 1 ) - اين سوره مدنى و داراى 29 آيه مىباشد .
( 2 ) - گفتهاند حديبيه نام چاهى بوده كه خشك بوده و به بركت دعاى آن حضرت ( ص ) پر از آب شده است .