با كسى حرف بزنى و خفىتر آنكه پيش خود نگهدارى والله العالم .
أسماى نيكوتر
اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى
طه : 8 . معبودى جز الله وجود ندارد براى او نامهاى نيكو است .
شكى نيست كه خداوند صفات ذاتى و صفات فعلى دارد ؛ مانند علم و قدرت و حيات و بقاء ، سمع و بصر ، قوت و قدم و ابديت و . . . و مانند خلق ، رزق ، حفظ ، تدبير ، رحم ، غضب ، هدايت ، و اضلال ، احياء ، اماته ، و امثال آن و مانند اراده و كراهت « 1 » از صفات فعلى .
و اسماى از همين صفات خود دارد ؛ مانند عالم و قادر ، حى و سميع ، بصير ، مدرك ، قوى ، قديم و ابدى ، ازلى ، باقى ، خالق ، رازق ، حافظ ، حفيظ ، مدبر ، رحمن ، رحيم ، هادى ، مضل ، محيى و مميت و امثال آن .
دايره اسماى حسنى محدود به آنچه در قرآن و سنت معتبره آمده است ، نمىشود چون همانگونه كه در جزء دوم صراط الحق مفصلا ذكر شده اسماى حسنى بر خلاف مشهور توقيفى نيست خصوصا كه اكثر احاديث وارده در اسماء ضعيف السند است ؛ بلكه آنچه را كه عقل ما بر حسن تسميه حق به أسماء حكم مىكند جايز است كه بر خدا اطلاق كنيم و لذا در كتب كلامى متكلمين واجب الوجود ، ازلى ، سرمدى ، موجود لايتناهى ، مبدءالمبادى و علت العلل و امثال آنها را اطلاق كردهاند « 2 » كه به نظرم از نظر شرعى اشكال ندارد ؛ بلكه بعضى از اسماء كه خداوند خود را به آنها در قرآن ياد كرده مقتضاى ادب ترك تسميه
هامش
( 1 ) جدا كردن اراده و كراهت از صفات ذاتيه و فعليه براى اين است كه در بين متكلمين در اين كه اراده از صفات ذاتى است يا فعلى اختلاف مى باشد .
( 2 ) لطيفه : مىگويد در قبر از مير داماد ( محقق داماد ) سوال كردند : من ربك ؟ او جواب داد اسطقس فوق الاسطقسات يعنى حقيقتى فوق حقايق .