تنها فضاى خالى نباشد و به قولى از بافت نازك و سفت و محكم ساخته شده باشد كه بعضى از نويسندگان امروز ادّعا دارند . و اين موضوع از چند آيه ديگر نيز تا حدودى به دست مىآيد ؛ مانند كلمات : انشقّت ، أذنت لربّها ، و حقّت ، انفطرت ، والسّماء بناءً ، سقفاً محفوظاً ، ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ ، الآيات الدالة على خلق السموات و ملكها - بناءً على تفسيره بما تقدّم من الملكية الاشراقية .
تجسّم عمل
« إِنَّكُمْ لَذائِقُوا الْعَذابِ الْأَلِيمِ ، وَ ما تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ، إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ . . . »
الصافات : 38 - 49 ؛ جزا داده نمى شويد مگر آنچه را كه بجا مى آوريد .
آيا آيه دلالت بر تجسم عمل دارد ؟ آيه :
« إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ »
استثناء از ضمير :
إِنَّكُمْ لَذائِقُوا الْعَذابِ ،
و يا از ضمير تجزون است . دقّت در آيات بعدى كه در بيان نعمتهاى اينان و در نعمتها و مقام دسته مقرّبون در سوره واقعه آيه 11 تا 23 مىرساند كه در بعضى از نعمتها مشترك هستند ، آيا مىشود دسته مخلصون ( به فتح لام ) را با دسته مقرّبين يكى دانست ؟ دقّت شود . والله العالم . اگر از مقرّبين نباشند سر دسته اصحاب يمين هستند .
درخت زقوم
« أَ ذلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ ، إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ . . . »
الصافات : 62 - 70 ؛
آيا نعمت هاى بهشتى كه براى شما تهيه شده يا رستگارى بزرگ ، خوب است يا درخت زقوم ، ما آن را عذابى براى ستمگران قرار دادهايم . اين درخت از ته جهنم بيرون مىآيد ميوه اش گويى سر شيطانها است . « 1 »
در معرّفى زقوم گفته شده كه نام درختى است كه برگهايى كوچك و تلخ و بد بو دارد اگر برگى را بكنند در محل آن شيرى بيرون شود كه بهر جايى از بدن برسد آنجا ورم مىكند
هامش
( 1 ) - همانگونه كه سر شيطان ها براى مردم منفور است ، ميوه زقوم ، هم چنان است .