شهادت « 1 » هرچيز را كه آفريده نيكو آفريده است نظر انسان كه هم عقل دارد و هم عواطف و احساسات گاهى از زاويه عقل و گاهى از گوشه احساسات و عواطف است .
از نظر دوم انسان متفكّر ، حيران است ماهانه هزاران كشته و مجروح مىشوند و انسانها در دريدن و زخمى كردن و ستمهاى رنگارنگ بر افراد هم نوع خود ، از هر گرگ و پلنگ گرگ تر و وحشى تر هستند .
اكثر افراد انسان بى دين ، فاسد و ظالم و يا گرفتار درد و مرض و ظلم ديگران است تا جايى كه يك شاعر بى دين مىگويد :
خلقت من در جهان يك وصله ناجور بود * من كه خود راضى به اين خلقت نبودم زور بود ؟ !
خلق از من در عذاب و من خود از اخلاق خويش * از عذاب خلق و من يارب چه ات منظور بود ؟
ولى از نظر عقل سالم ، انسان براى تكامل آفريده شده و بايد در كوره داغ مصايب و وسوسه شيطان و نفس أمّاره پخته شود تا به سعادت ابدى برسد مصايب زندگانى كه با صبر اخلاقى همراه باشد تكامل نفس را در پى دارد . خلقت خداى عالم و قادر و حكيم بدون مزاحم همه جهان را به نحو اتم و اكمل آفريده است .
به جهان خرّم از آنم كه جهان خرّم از اوست * عاشقم بر همه عالم كه همه عالم از اوست
نه فلك راست مسلم نه ملك را حاصل
هامش
( 1 ) - غيب و شهادت به لحاظ حال ما است كه مقدارى ازمدركات را به يكى از حواس خود درك مىكنيم و بقيه از مشاعر ما غايب است ولى نسبت به علم خداوند همه مشهود است و غيبى وجود ندارد و معقول هم نيست .