بعضى از مفسرين معاصر مى گويند : « 1 » « منظور از اين پرسش از مدت درنگ در قبور است كه در چند آيه ديگر نيز آمده ، پس نبايد به قول آنانى كه گفته اند درنگ دنيا و احتمالا بعضى ديگر كه گفته اند مراد درنگ مجموع مكث در دنيا و برزخ مى باشد و خدا هم قول آنان را تصديق كرده ولى فرموده اى كاش آن را در دنيا مى دانستيد ، و قيامت را منكر نمى شديد . . .
اين تفسير اشتباه است ؛ بلكه ظاهر آيه سوال از مقدار مكث در زمين و زندگانى دنيا مى باشد نه مكث برزخى ، دليلى وجود ندارد كه ارواح پس از جدايى از بدن در زمين باشند و يا اگر در زمين بيايند مقدار مكث آنان در زمين بيشتر از مكث در هوا باشد . و كلمه فى الارض قرينه مهمى است كه مسئول عنه مكث زندگانى مادى دنياست . و نيز از آيه تصديق قول كفار كه مسلما اشتباه است ، ثابت نيست ، بلكه آيه قلت مكث را ( نسبت به مكث آن جهان ) بيان مىكند .
بلى آيات ديگرى مكث برزخى را سوال مى كنند كه از آنان معلوم مىشود كفار معمولى حيات برزخى ندارند و ما اين بحث را به طور مفصل در كتاب فوايد دمشقيه و كتاب روح و كتاب معاد نوشته ايم . و شايد در اين كتاب نيز در محل مناسب به اين آيات اشاره كنيم .
هدف خلقت انسان
« أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ . » .
( سوره مؤمنون ، آيه 115 ) . آيا مى
هامش
( 1 ) - ترجمه الميزان ، ج 15 ، ص 103 .