بيشتر در تحصيل تجارب و عوامل اختيارى چه تصادفى و چه ممتد و نيمه دائمى تحقّق مىيابد اختلاف درجات دنيايى در قدرت علمى ، سياسى ، اقتصادى و اجتماعى است يكى گرسنه است و ديگر ملياردر ، يكى مظلوم بىنام يكى رئيس و وزير يكى پيشواى جماعات زياد و ديگرى گمنام و گدا كه بين آنان درجات زيادى وجود دارد . عالم آخرت و بهشتها از كرهزمين ما خيلى بزرگتر هست و طبعاً درجات و برترى افراد بر يكديگر از درجات دنيا بزرگتر و مهمتر هستند كه ما تفصيل آن را نمىدانيم .
جزاى مادّى و معنوى
در سوره اسراء آيه 18 كلمه مذموماً مدحوراً ( مذمّت شده و رانده شده ) ظاهراً مراد از آن خصوص عذاب و جزاى معنوى است و چنانچه كلمه ( مشكوراً ) در آخر آيه 19 شامل جزاى مادّى و معنوى مىباشد والله اعلم . و در همين آيه 19 إيمان به خدا و روز قيامت و پيامبر ( ص ) شرط صحت عمل قرار گرفته است .
إمداد خداوند
« كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً »
( الإسراء : 20 ) به هر دو دسته طالبان دنيا و آخرت إمداد و بخشش پروردگارت مى رسد و عطاى پروردگار تو از كسى ممنوع نيست .
اساساً دشمنان سرسخت خدا و دين خدا ممكن نيست كه از إمداد و بهره خدا ممنوع شوند و گرنه يك ثانيه زنده نمى مانند ، جسماً و روحاً محو مىشوند ، بلى ممكنات حدوثاً و بقاءً در هر ثانيه به إمداد و بهره و فيض واجب الوجود نياز دارند . و از طرف ديگر واجب الوجود مجرّد نه احساس دارد و نه نياز ، تا بر اساس اطاعت و معصيت در دنيا فرقى در لطف و كرم بى پايان خود بگذارد .
اى كريمى كه از خزانه غيب * گبر و ترسا وظيفه خور دارى