صفت قريه است و جزاى كلمه « اذا » شرطيه محذوف است كه از ذيل آيه بدست مىآيد . معناى آيه بر اين وجه : وقتى بخواهيم قريهاى را نابود كنيم كه به مترفين آن امر كرده بوديم ( كه از دستور خدا اطاعت كنند ) آنان از امر ما گردن كشى كردند عذاب براى آن ثابت شد و آنان را هلاك كرديم . به اين ترتيب بر مدلول آيه هيچ ايرادى وارد نمىآيد ، بلى ممكن است اولًا گفته شود كه متعلّق امر خصوص مترفين نيست ؛ بلكه خطاب به همه مردم تعلّق مىگيرد و ثانياً فسق مترفين چرا سبب نابودى همه مردم گردد .
بلى خطاب و تكليف به همه تعلّق دارد ولى عصيان مخصوص به همه طبقه سرمايه دار عياش و فاسد است كه بجاى پيروى از دين به فسق و فجور مى پردازند كه گاهى سبب خرابى مردم و ديار مىگردد . و جواب سؤال دوم اين است كه سنت خدا بر همين جاريست كه عذاب دنيوى همه را مىگيرد و به بىگناهان در آخرت جزا داده مىشود :
« وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ »
( الأنفال : 25 ) ؛ از فتنهاى بپرهيزيد كه تنها دامن ستمگران شما را نمىگيرد كه بىگناهان شما را نيز احاطه مىكند ولى در قيامت به مراتب بيشتر عوض جبران مىشوند ، بلى حواشى مترفين و همكاران آنان و حتى هوشياران و دانشمندانى كه از امر به معروف و نهى از منكر عمداً و بدون عذر سكوت كردهاند ، هم در حد تقصير و تعدّى خود مسؤل هستند . هدانا الله برحمته .
تفاوت درجات دنيوى و اخروى
« انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَ لَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَكْبَرُ تَفْضِيلًا »
( الإسراء : 21 ) ؛ ببين چگونه بعضى ( از اين دو گروه را ) بر بعض ديگر برترى داديم و مؤكداً در آن سراى ديگر درجات برترو بزرگترى وجود دارد . برترى افراد در ضمن سلامت كامل بدن « 1 » و استعداد عالى سلول هاى مغز و كمال عقل و اعتدال روح و شفافيت آن براى كسب مزيد علم و تلاش
هامش
( 1 ) - و اخذ طينت آن از عليين كه در احاديث آمده است ( جزء 4 يا 5 بحارالأنوار ) .