به تأليف چند جزء كتاب باشد .
معناى لاجَرَمَ
اين كلمه كه در زبان فارسى افغانى ( حد اقل در نوشته هاى نويسندگان قندهار ) إستعمال مىشود عربى است ، پنج مرتبه در قرآن مجيد ( هود 22 - نحل 23 ، 62 و 109 غافر 43 ) به كار گرفته شده تقريباً با كلمه ( لابد ) هم معنا مىباشد كه در قرآن نيامده است .
چهار نظريه در تفسير و معناى لاجَرَمَ گفته شده است :
1 - به منزله سوگند است .
2 - براى إثبات مطلب مورد نظر است ( خليل ) .
3 - به معناى واجب ، حق ، شايسته ، برازنده و زيبنده ( زجاج ) .
4 - براى إثبات اين است كه فلان مطلب تا جايى روشن است كه نيازى به تحقيق ندارد ( ابومسلم ) .
قانون سببيت در اضلال و هدايت
« وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ ما ذا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قالُوا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ ، لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلا ساءَ ما يَزِرُونَ
( النحل : 24 و 25 ) ؛ و وقتى به آنان گفته شود پروردگار شما چه فرو فرستاده است . مىگويند افسانههاى دروغين گذشتهگان را تا بار گناهان خود را بطور كامل بر دوش كشند و ( نيز ) پارهاى از گناهان كسان نا آگاه كه آنان را گمراه ساخته بودند .
بنا براين اين بى دينان ، كفر و معاصى خود را با قسمتى از گناهان مردم نادان ديگر كه گمراه شان ساخته اند بر دوش مى كشند ؛ يعنى بار سنگين مباشرت و سببيت هر دو را ، واقعاً گمراه كنندگان فاسق به عذاب زيادى روز قيامت گرفتارند و ما اين بحث را در عنوان اضلال جزء اول حدود الشريعه بيان داشتهايم ص 443 .