به همديگر را دارد ، « 1 » ولى خاكستر هيچ فايدهاى ندارد ؛ أعمال كفار هيچ أثرى ندارد و همهء پرا كنده مىشوند و كالعدم .
اين آيه در مورد منكران وجود خدا آمده است كه حتى صدقه دهند و إختراعات مفيدى براى بشر داشته باشند ، و عمر شان در خدمت إنسانها بگذرد ، خداوند عوض و ثوابى به آنان نمىدهد .
از نظر تفسير و فقه نرسيدن ثواب به افراد نيكوكار بىإيمان روشن است ؛ زيرا ثوب برآن أعمالى مترتب است كه بجا آورنده آنها - چه عبادات باشد و چه واجبات توصلى و چه أعمال مستحبى مانند صدقه و تداوى مجانى و ساير اعمال ، انگيزهء تقرب به خدا را داشته باشد و يا آن را به قصد فرمان خدا انجام دهد - كافرى كه به خدا إيمان ندارد طبعاً فاقد اين انگيزه كه شرط ثواب است مىباشد و معلول بى علت تامه تحقق آن محال بشمار مىآيد .
انتفاى ثواب بدون قصد قربت به خدا و يا امتثال فرمان خدا منحصر به كافر نيست كه شامل مسلمانان ريا كار هم مىشود ، وقتى مسلمانى عملى را به قصد منفعت و مزد شخصى خود انجامدهد و يا به قصد خوشنامى خود در بين مسلمانان و امثال اين انگيزه هاى مختلف بجا آورد ، ثواب ندارد ، چه توصليات باشد و چه عباديات ، با اين تفاوت كه توصليات صحيح است و عباديات باطل و موجب إعاده يا قضاء براى كافر چه ثوابى توقع مىرود ؟ بحث عمده در اين فرض است كه كافر جاهل قاصر باشد نه معاند و نه مقصر ، اين كافر خدا را در حدود توانايى عقلى خود قبول دارد و كفر او از جهت فقدان ساير شروط إيمان است ؛ عملى را بخاطر خدا و يا اسايش مردم انجام مىدهد كه فوايد زيادى براى مسلمانان و ساير مردم دارد و گاهى آن را به انگيزه منافع فردى مانند شهرت يا تحصيل پول انجام مىدهد .
هامش
( 1 ) - حسب تجربه نگارنده از بامهاى خانه هاييكه كاهگل شدهاند ، آب به داخل خانه نفوذ نمىكند . ولى از سقفهايى كه كانكريت و سيمان شدهاند ، آب نفوذ كرده است !