سينهها است و دو آيه اول معناى لغوى آن مراد نيست ؛ « 1 » بلكه كنايه است از شدت حال و أمثال آن ، است و دل گوشتى هيچگاه به حنجره نمىرسد ( دقت شود ) و راغب در مفردات قلب را به روح تأويل برده كه احتمالا خيلى اشتباه است ؛ ولى آنچه كه به گلوگاه مىرسد روح نيست ؛ بلكه پرتو آن است كه حيات و زندگى نام دارد والله العالم .
احتمال دوم : اين است كه مراد از قلب در همه موارد و يا اكثر موارد مستعمله قرآن روح مجرد و نفس ناطقه است و اين معنا بسيار مناسبت دارد با پاره اى از صفات و أعمال و احوالى كه قرآن آنها را به قلب نسبت داده است و از صفات نفس نيز شمرده است مانند اطمينان و غيره .
آيات از قرآن در اين زمينه
أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما كَسَبَتْ . . .
( الأنعام : 70 )
وَ لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْها . . .
( الأنعام : 164 )
وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ . . .
( يونس : 100 )
وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ
( يوسف : 53 )
وَ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِما يَفْعَلُونَ
( الزمر : 70 )
يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ، ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً
( الفجر : 27 و 28 )
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها . . .
( البقرة : 286 ) ؛ كلمه نفس در قرآن زياد است و يك مرتبه كلمه نفوس نيز ذكر شده است و شايد كلمه نفس و انفس غالباً به معناى كلمه ( خود ) فارسى آمده است و گاهى احتمالًا به معناى مبدء شهوت و غضب آمده ، مانند :
إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ . . .
( يوسف : 53 ) ، و گاهى به معناى نفس ناطقه و روح و آنكه مكلف است و خوب و بد از او صادر مىشود .
هامش
( 1 ) - ولى مع الوصف نسبت كظم و تشويش به قلب داده شده .