غرور است ، به سوى حقيقت و دار القرار . و بناى تكلّم در هر يك از عوالم غير ذات حتّى الاسماء و الصّفات ، بلكه در ذات بعد مقابلتها بما سواه ، بر تنزّل به عالم اعتبار و انصباغ به اوست . و شرح و بسط كلام بما هو عليه من الاعتبار و أداءُ كلّ عالمٍ حَقَّه است ؛ و إلّا لزم الخلف . و فى الحقيقة شرح لصفاته و أسمائه الحسنى . بلكه مبناى تكلّم فى نفسه نيست مگر بر اعتبار . چه ألفاظ موضوعست براى معانى ، و معانى نيست مگر به اعتبارات .
كلمهء جامعهء الهى ، انسان كامل است
و لفظى كه تواند حقيقت را على ما هى عليها ادا نمايد وجود ندارد ، مگر كلمهء جامعهء الهى كه انسان كامل بوده باشد كه تكلّم او تكلّم حقّ است - جلّ و علا ، و اصرار حضرت أمير عليه السّلام ، و عرائض اين رو سياه الى الآن براى آن است كه شايد التفات به صرافت و تجرّد ذات أقدس عن جميع الاعتبارات حتّى عن الاسماء و الصِّفات معلوم شود ؛ و معلوم شود كه : كمال الاسماء و الصّفات بذاته تعالى ؛ لا كمال ذاته تعالى بالاسماء و الصِّفات . بلكه به اين بيان كيفيّت علم به أشياء در جميع عوالم معلوم شد على وجه الحقيقة .
اضافهء اشراقيّه خداوند ، عين علم فعلى اوست
ولى بعد از تنزّل الى عالم الاسماء و مقابلتها بالذات الاقدس جلّ و علا ، و التّكلّم فى كيفيّة انتشائها عنه مىگوئيم كه : معلوم شد به بيانات سابقه : وجود هر موجودى در هر مرتبه از وجود فرض شود ، تجلّى حضرت حقّ است به آن نحو وجود ؛ كه اگر اعتبار شود فى نفسه يا مضافاً الى الوجود ، تعبير از او به اضافهء إشراقيّه مىشود ؛ و همان إضافه عين علم به اوست در آن مرتبه . و اين اختصاص به وجودى دون وجودى ندارد ؛ و وجود خاصّ هر شىء در هر مرتبه به خصوصيّت مناسب سنخ اوست از سنخ همان مرتبه ؛ و شىء كه وجود در عالم متأخّر داشته باشد ، و در عوالم متقدّمه وجود نداشته باشد ، وجود ندارد . چه عالم نازل ، تنزّل عالم أعلى است . « صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى . » بلى ظهور در عالمى مناسب و مُسانخ با آن عالم است . مثلًا موجودِ در عالم طبيعى در عالم مثال ، موجود به وجود