مكتوب اوّل مرحوم سيّد در علّت عدم وصول عقل وجود به كمال عزّت حضرت حقّ تعالى
مكتوب أوّل مرحوم سيّد ( ره )
غرض از اين شعر ، اقامهء برهان است بر عدم بلوغ عقل به آن مقام شامخ - جلّ و علا - به طريق لِم كه استدلال از علّت به معلول باشد . چه در محلّ خود مقرّر است كه : وجود أشياء در علم حقّ مقدّم است بر وجود آنها در خارج ، بلكه از مبادى وجود آنهاست در خارج . و معلوم است كه : وجود علمى اشياء به اضافهء اشراقيّهء علميّهء حقّ است - جلَّ و عَلا - و معلوم است كه : عدم علّت ، علّتِ عدم معلول است . و حاصل معنى شعر آن است كه : او جَلَّ و عَلَا در مقام عزّ شامخ ، غير خود را نبيند ؛ و ادراك ننمايد ؛ و از خود خارج نشود ، كه اين علّت عدم أشياء است در آن مقام منيع . پس چگونه عقل فضلًا عن غيره ، تواند به آن مقام منيع برسد ، و حال آنكه فناء و اضمحلال آنها قبل از وصول به آن مقام خواهد بود ؟
قال علىّ بن الحسين عليهما السّلام :
وَ اسْتَعْلَى مُلْكُكَ عُلُوًّا ، سَقَطَتِ الاشْيَاءُ دُونَ بُلُوغِ أَمَدِهِ ، وَ لَا يَبْلُغُ أدْنَى مَا اسْتَأْثَرْتَ بِهِ مِنْ ذَلِكَ أَقْصَى نَعْتِ النّاعِتِينَ . ضَلَّتْ فِيكَ الصِّفَاتُ ! وَ تَفَسَّخَتْ دُونَكَ النُّعُوتُ ؛ وَ حَارَتْ فِى كِبْرِيائِكَ لَطَائِف الاوْهَامِ . « 1 » فَلَا يُدْرِكُهُ وَ لَا يَراهُ إلَّا هُوَ ، وَ لَا يَعْلَمُ مَا هُوَ إلَّا هُو .
لطيفهء مطلب چنان است كه معروض شد . ولى بار خدايا لَبَّيْك و سَعْدَيْك . اگر جان گيرنده تو باشى ؛ آن كس كه جان ندهد كيست ؟ ! ما هم با تو مىخواهيم ترا
هامش
( 1 ) دعاى سى و دوّم از صحيفهء كاملهء سجّاديّه .