نمودن با مردم به قدر عقولشان « 1 » ، حقيقت توحيد را بى پرده ، به هر زبان و به هر گونه بيان فرمودهاند ، كم عرض شده است ؛ و لكن أكثر الناس لا يعقلون « 2 »
، صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا
يَسْمَعُونَ « 3 »
، سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ
« 4 »
إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ
« 5 »
، إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشاءُ وَ ما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ .
« 6 »
التزام به وحدت إطلاقى ، با كثرت أشياء ، بدون اعتباريّت اشياء محال است
با آنكه بعد از دست برداشتن از عقل و شرع بنابراين تقرير كه فرمودهايد در كيفيّت حدود أشياء بر سبيل اعتبار وحدت ، تبعاً لصدر المحقّقين ( قدّه ) لا بدّ هستيد از التزام به اعتباريّت و خيال بودن أشياء نسبت به فعل او كه روح القدس بوده باشد ، به مقتضاى تصريح سريان او در أشياء كه ممكن نيست التزام به وحدت إطلاقى او با كثرت أشياء مگر به همين نحو .
و حال آنكه اين منافى غرض سركار است كه : إثبات وجود معلولى براى عالم موادّ بوده باشد ، نه وجود عرضى ؛ و حال آنكه تصريح كرده بوديد به وجود انسان در جميع عوالم بالعرض ؛ مگر در عالم موادّ كه وجود معلولى است . و معلوم
هامش
( 1 ) در « اصول كافى » ، طبع حروفى ، ج 1 ، ص 23 با سند متّصل خود از حسن بن علىّ بن فضّال از بعضى أصحابنا از حضرت صادق عليه السّلام روايت مىكند كه : قال عليه السّلام : ما كلّم رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم العِباد بكُنه عقله قَطُّ ، و قال : قال رسول الله صلّى الله عليه و آله : إنّا معاشر الانبياء أُمِرنا أن نكلّم الناس على قدر عقولهم . و در « بحار الانوار » ، طبع كمپانى ، ج 6 ، ص 161 از « كافى » روايت كرده است . و نيز اين حديث را در « تحف العقول » ، ص 36 و در « بحار الانوار » از « تحف العقول » ، طبع كمپانى ، ج 17 ص 41 ، و در طبع حروفى ، ج 77 ، ص 140 ، كه كتاب روضه است روايت كرده است . و در « محاسن برقى » ج 1 ، ص 195 ، با اسناد خود از سليمان بن جعفر بن إبراهيم جعفرى مرفوعاً روايت كرده است كه قال : قال رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم : انّا معاشر الانبياء تكلّم الناس على قدر عقولهم . و در « مرصاد العباد » ص 15 گويد : قال النبىّ صلّى الله عليه و آله و سلّم : كَلَّم الناس على قدر عقولهم !
( 2 ) اقتباس از آيه 63 ، از سورهء 29 : عنكبوت :قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ .( 3 ) اقتباس از آيه 18 ، از سورهء 2 : بقره است :صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ .( 4 ) آيه 6 ، از سورهء 2 : بقرة .
( 5 ) آيه 56 ، از سورهء 28 : قصص .
( 6 ) آيه 22 ، از سورهء 35 : فاطر .